XIX. mendeko Espainiako lau dokumentu historiko: Cadizko Konstituzioa, Pertsiarren Manifestua, desamortizazioa eta trenbide-legea

Resumen

Dokumentu honek XIX. mendeko Espainiako lau testu historiko aztertzen ditu: 1812ko Cadizko Konstituzioa, 1814ko Pertsiarren Manifestua, 1836ko Mendizabalen desamortizazio-dekretua eta 1855eko Burdinbideen Lege Orokorra. Ikasleak liberalismoaren eta absolutismoaren arteko borroka, ekonomia-erreformak eta horien ondorioak ulertuko ditu.

Puntos clave

1812ko Cadizko Konstituzioa 1812ko martxoaren 19an aldarrikatu zen, Napoleonen okupazio garaian, eta subiranotasuna nazioaren esku jarri zuen.
Cadizko Konstituzioak erlijio katolikoa ofiziala izatea onartu zuen eta prentsa askatasuna aurretiazko zentsurarekin.
Pertsiarren Manifestuak (1814) 1812ko Konstituzioa indargabetzea eskatu zuen eta monarkia absolutua defendatu zuen.
Mendizabalen desamortizazio-dekretua 1836ko otsailaren 21ean onartu zen, Lehen Gerra Karlistaren gastuei aurre egiteko.
Desamortizazioak Elizaren ondasunak saldu zituen, baina latifundismoa mantendu zen eta nekazaritza-erreforma sakonik ez zen lortu.
1855eko Burdinbideen Lege Orokorra Isabel II.aren biurteko progresistan onartu zen, trenbide-sarea garatzeko helburuarekin.
Espainiako errailen zabalera (1,67 m) europarra baino handiagoa zen, eta horrek merkataritza zaildu zuen epe luzera.

Ponte a prueba

1. 1812ko Cadizko Konstituzioa

Testu hau lehen mailako iturri historikoa da, informazio zuzena eskaintzen duelako. 1812ko martxoaren 19an Cadizko Gorteek aldarrikatutako konstituzio liberala da. Garai hartan, Espainia Napoleonen okupaziopean zegoen eta Fernando VII.a Baionan bahituta zegoen.

Subiranotasuna: Nazioaren esku dago.
Egitura: Monarkia moderatua, botere banaketarekin.
Eskubideak: Erlijio katolikoa ofiziala da eta prentsa askatasuna onartzen da (aurretiazko zentsurarekin).

2. Pertsiarren Manifestua (1814)

Dokumentu hau XIX. mendearen hasierako absolutismoaren eta liberalismoaren arteko haustura ulertzeko funtsezkoa da. Diputatu absolutista talde batek Fernando VII.ari zuzendutako eskaera da, 1812ko Konstituzioa indargabetzeko eta Antzinako Erregimenera itzultzeko.

Ideia nagusiak: Monarkia absolutuaren defentsa, jainkozko jatorria aldarrikatuz eta Gorte tradizionalak berrezartzeko eskaera eginez.

3. Mendizabalen desamortizazio-dekretua (1836)

1836ko otsailaren 21eko dekretu hau Juan Álvarez Mendizabalek bultzatu zuen. Helburu nagusia ogasun publikoa onbideratzea eta Lehen Gerra Karlistaren gastuei aurre egitea zen.

Ondorioak: Elizaren ondasunak saldu ziren, baina nekazaritza-erreforma sakonik ez zen lortu. Latifundismoa mantendu zen eta ondare artistiko handia galdu zen.

4. Burdinbideen Lege Orokorra (1855)

Isabel II.aren erregealdian, biurteko progresistan, onartutako legea da. Helburua Espainian trenbide-sarea garatzea eta atzerriko kapitalak erakartzea zen.

Ezaugarri teknikoak: Legeak estatuaren babesa eta lurrak desjabetzeko eskubidea arautu zituen. Hala ere, errailen zabalera europarra baino handiagoa izateak (1,67 m) merkataritza-harremanak zaildu zituen epe luzera.

Preguntas frecuentes

Noiz aldarrikatu zen 1812ko Cadizko Konstituzioa?

1812ko martxoaren 19an aldarrikatu zuten Cadizko Gorteek. Garai hartan Espainia Napoleonen okupaziopean zegoen.

Zergatik onartu zen 1836ko desamortizazio-dekretua?

Juan Álvarez Mendizabalek bultzatu zuen ogasun publikoa onbideratzeko eta Lehen Gerra Karlistaren gastuei aurre egiteko.

Zein izan zen Pertsiarren Manifestuaren helburua?

Diputatu absolutista talde batek eskatu zuen 1812ko Konstituzioa indargabetzea eta Antzinako Erregimenera itzultzea.