Espainiako Berrezarkuntza (1874-1923): Sistema politikoa, 1876ko Konstituzioa eta krisiak

Berrezarkuntza: Oinarriak eta Proiektua

Seiurteko Demokratikoaren eta Serranoren gobernuaren lanaren emaitza Alfonso XII.a errege izendatzea izan zen (Isabel II.aren semea). Planaren protagonista nagusia Antonio Cánovas del Castillo zen. Plana aurrera joateko, prozesu batzuk egin zituzten, garrantzitsuena Isabel II.aren abdikazioa izanik. Cánovasen tresna nagusia alderdi Alfontsar bat sortzea zen, eta haren programa “Bakea eta Ordena” lelopean laburbiltzen zen.

1874an, Martínez Campos jeneralaren altxamendua gertatu zen. Honek armada botere zibilaren eta sistema konstituzionalaren menpe jarri nahi zuen, baina Cánovasek ez zuen begi onez ikusi altxamendua.

1874an, Cánovasek Sandhursteko Manifestua idatzi zuen, eta Alfonso erregeak izenpetu zuen. Manifestuan berrezarkuntza-proiektuaren ardatzak zeuden:

• Monarkia konstituzionala, irekia eta integratzailea zen.
• Tradizio katolikoa eta askatasuna izateko beharra.
• Aurreko bi konstituzioak (1845ekoa eta 1869koa) gainditzea.

Sistemaren Oinarriak

Cánovasen sistema ezaugarri hauek zituen:

• Pragmatismoa politikan.
• Espainiako konstituzio historikoa edo barnekoa defendatzea.
• Erregearen eta Gorteen arteko subiranotasun partekatua, subiranotasun nazionalaren ordez.
• Pesimismoa.
• Armada (erregea agintari gorena zen) politikatik kanpo egoteko beharra.

1876ko Konstituzioa

Gaurdaino, 1876ko Konstituzioa Espainiako historia garaikidean denbora gehien indarrean egon dena da (1923 arte). Haren lorpen handiena 1808tik galdutako egonkortasuna berrezkuratzea zen. Oso testu laburra da, 89 artikulu ditu, eta aurreko bi konstituzioen (1845ekoa eta 1869koa) arteko sintesi eta erdibide bat sortu zuen. Hauek ziren testuaren ezaugarri nagusiak:

• Erregearen eta Gorteen arteko subiranotasun partekatua.
• Sufragio-eskubidea (geroago unibertsala bihurtu zen).
• Erlijio askatasuna.

Alderdien Sistema eta Txandakatzea

Sistemaren Alderdi Politikoak

Alderdi biko sistema: Britainiarren antzekoa, Cánovasen Alderdi Kontserbadorea eta Sagastaren Alderdi Liberala ziren nagusiak.

• Alderdi Kontserbadorea: 1875ean eratu zen, Cánovasen gobernuaren inguruan.
• Alderdi Liberala: Eskuineko Progresistek eta Ezkerreko Liberalek osatu zuten, Sagastaren gobernuaren inguruan.

Sistemaren Kanpoan zeuden Alderdi Politikoak

• Errepublikanoak.
• Eskuinean, Karlismoa.
• Langile mugimenduak (sozialista eta anarkista).

Sistemaren Funtzionamendua: Hauteskunde Iruzurra

Lehenengo urratsa koroaren babesa jasotzea zen. Gobernu berriak emaitzak manipulatzen zituen, gehiengoa eta Gorteen babesa lortzeko. Herriko eta hiri txikiko botere politikoa kazikeen esku zegoen. Txandakatze-sistema funtsezkoa zen, eta horretarako, hauteskunde-iruzurra ezinbestekoa zen.

Erregealdiaren Bilakaera

Alfonso XII.aren Erreinaldia (1875-1885)

Alfonso XII.aren erreinaldia (1875-1885) hasi zenean, Cánovas izan zen gobernuko presidentea (Alderdi Kontserbadorea) 1876tik 1881 arte. Cánovasek protestak isilarazteko, askatasunak murriztu zituen. Etapa honetan, Seiurtekotik konpondu gabeko gatazkak amaitu ziren:

• Gatazka Karlista: Karlos VII.ak porrot egin zuen eta euskal foruak abolitu ziren (1876an).
• Kubako Gerra: 1868an hasi zen, eta Zanjongo Bakea (1878an) sinatzean gerra etendu zen.

Isabel II.a tronura ez itzultzeko, Cánovasek eta Sagastak El Pardoko Ituna (1885ean) adostu zuten, boterea txandakatzeko.

Maria Kristinaren Erreginaordetza eta 1898ko Hondamendia

Maria Kristinaren erreginaordetza Alfonso XII.a 1885ean hiltzerakoan hasi zen.

1898ko Hondamendia: Ia Espainiar inperio osoak independentzia lortu zuen (Kuba, Puerto Rico eta Filipinak izan ezik). XIX. mendearen amaieran, Europako inperioen gorakadaren eta Estatu Batuetako espantsionismoaren ondorioz, Espainiako arazo kolonialak larriagotu ziren.

Erregenerazionismoa: Intelektualek eta politikariek egindako birplanteamendu orokor bat zen, Espainiaren egoera hobetzeko helburuarekin.

Alfonso XIII.aren Erreinaldia (1902-1923)

Alfonso XIII.a 1902an errege bihurtu zen. Garai horretan, Cánovas kontserbadorea (1897an) eta Sagasta liberala (1903an) hil ziren.

98ko hondamendiaren ondorioz, 1906ko Algecirasko Biltzarrean, Frantziak Espainiari Marokoko parte bat eman zion (Rif deritzona). Hori dela eta, Espainiak soldaduak bidali zituen Rifera, baina 1909an soldadu espainiarrak eta Rifekoak haien artean gogor borrokatu zuten. Ondorioz, soldaduak Bartzelonan ontziratu eta gerraren aurkako protesta bat hasi zen. Horrekin batera, gerraren aurkako greba orokor bat antolatu zen. Orduan, Bartzelonako Aste Tragikoa 1909an hasi zen. Talde armatuek barrikadak egin zituzten eta segurtasun-indarren aurka borrokatu zuten. Gobernuak, hau ikustean, gerra egoera deklaratu eta matxinada gogor zapaldu zuen. Horren ondorioz, Liberalek eta errepublikanoek Maura presidentea kargutik kentzea exijitu zuten. Alfonso XIII.ak hau monarkiaren irudia kaltetuko zuela ikusi zuenean, Maura dimititzera behartu zuen.

1917ko Krisia eta Erregimenaren Amaiera

1917an krisi bat egon zen berrezarkuntzako sistema politikoan. Hiru gatazka nagusi izan ziren:

• Krisi Militarra (Defentsa-juntak).
• Krisi Politikoa (Parlamentarien Batzarra).
• Krisi Soziala (Abuztuko greba orokorra).

1921ean, Annualgo Hondamendiak ondorio politiko larriak izan zituen, eta hura izan zen erregimen parlamentarioarekin amaitzeko kasu bat.