Espainiako Independentzia Gerra eta Liberalismoaren Jaiotza

Monarkiaren Krisia eta Independentzia Gerra

Karlos IV.aren Monarkiaren Krisia

Karlos IV.aren monarkiak oso prestigio ahula zuen. Gerrek finantza-krisia sortu zuten, eta horri aurre egiteko, Godoyk desamortizazioa agindu zuen. Horren ondorioz, tirabirak sortu ziren Elizaren eta balidoaren artean. Trafalgarreko porrotak Espainiako armada zati handi bat suntsitu zuen. Espainiak Fontainebleauko Ituna egin zuen Frantziarekin, eta haren bidez, frantziar tropak Espainian sartu ziren, Portugalgo erresuma mendean hartzeko asmoz. Politika desegoki eta nahasi horrek alderdi antigodoyista delakoaren aurkaritza sortu zuen. Aranjuezko altxamenduaren ondorioz, Godoyk kargua utzi eta ihes egin behar izan zuen, eta Karlos IV.ak Fernando semearen alde abdikatu zuen.

Frantsesen Aurkako Altxamendua

Frantziarrak Espainiara sartu ziren Portugalera joateko. Madrilgo herritarrek altxamendua egin zuten frantziar tropen aurka. Napoleonek tronuari uko egitera behartu zituen Karlos IV.a eta Fernando VII.a, bere anaia Josef Bonaparteren alde. Horrela, Josef I.a Espainiako errege bihurtu zen (Baionako Abdikazioak).

Baionako Estatutua eta Frantsesen Gobernua

Frantziarrek ezarritako estatutua izan zen. Frantziarrek liberalismo politikoaren printzipioetan oinarritutako sistema politikoa ezarri nahi zuten Espainian. Baionako Estatutuan zehaztu zuten. Gutun aitortua zen, boteretik inposatutako erabaki bat, besterik ez. Testuaren hasieran Jainkoa goresten zen. Botere guztiak erregearen esku zeuden. Josef I.a erregea Madrilera iritsi zenean, proiektu hori abian jartzeko betebeharra zuen. Espainiako ilustratuen babesaz gobernatzen saiatu zen, eta herrialdea modernizatzeko urratsak eman nahi zituen. Baina bere ekimen guztiak Napoleonen beharren mende zeuden, eta ez zuen inolako autonomiarik gobernuan.

Gerraren Bilakaera

Espainiar tropak garaile izan ziren Bailéngo Guduan. Josef I.ak Madrildik ihes egin behar izan zuen. Napoleon bera armadako buru zela sartu zen Espainian. Josef I.a erregea ere erresumako hiriburura itzuli zen. Espainian egon zen bitartean, frantziar enperadoreak zenbait erreforma iraultzaile egin zituen. Armada ingelesa, Wellingtongo dukea buru zuela, penintsulan lehorreratu zen, portugaldarrei laguntzeko. Espainiako armadak Wellingtonen armadari lagundu zion. Frantziarrak garaile izan ziren. Napoleonek ia Espainia osoa okupatu zuen. Napoleonek tropa ugari mobilizatu behar izan zituen Errusiako Kanpainarako. Frantziar tropak garaitu ostean, Espainiako armadan komandante-buru izendatu zuten Wellington. Frantziarrek ihes egin behar izan zuten Madrildik, eta Valentziara joan ziren. Gasteizko Guduan frantziar tropak galtzaile izan ostean, Valentziatik irten ziren. San Martzialen, Josef I.aren armadak Espainiaren eta Frantziaren arteko muga zeharkatu behar izan zuen. Napoleon ia garaituta zegoen Europan, eta Valençayko Ituna sinatu zuen Fernando VII.arekin.

Abertzaleak, Liberalak eta Afrantsesatuak

Espainia okupatuta egon zen bitartean, gatazka sortu zen afrantsesatuen eta abertzaleen artean, eta abertzale liberal eta absolutisten artean.

Prozesu Iraultzailearen Hiru Ekintza Nagusiak

• Juntak: Tokiko junta horietatik probintzietakoak sortu ziren, eta azken horietatik Junta Zentrala.
• Gerrilla: Herri xehearen klaseek inbaditzaileen aurkako borrokan parte hartzeko tresna izan zen.
• Gorteetarako deia: Iraultzako eskakizunak legeetan jasotzeko, Junta Zentralak Gorteetarako deia egin zuen.

Espainiako herritarrek bi jarrera nagusi hartu zituzten:

• Abertzaleak: Borboitarren monarkiaren aldekoak ziren, eta Napoleonek inposatutako dinastiaren aurkakoak. Bi joera sortu ziren haien artean: liberalismoa eta absolutismoa.
• Afrantsesatuak: Batzuek Josef I.aren dinastia berriarekiko konpromisoa hartu zuten, eta beste batzuek jarrera anbiguoa hartu zuten.

Cadizko Gorteak

Gorteen Osaera eta Funtzionamendua

Diputatuak hautatzeko oztopo handiak izan ziren. Hiru sektore nagusi bereizten ziren:

• Inolako aldaketarik egin nahi ez zutenak.
• Tarteko erregimen bat ezarri nahi zutenak.
• Berrikuntzak jaso nahi zituztenak.

Iraultza liberala ez zuen burgesiak bakarrik egin, eta kleroko eta nobleziako kide guztiak ez zeuden absolutismoaren alde. Gorteak Cadizen bildu ziren, hiri hura defendatzea errazagoa baitzen eta ez baitzegoen frantziarren okupazioaren mende. Frantziarrak kanporatu ostean, ohiko Gorteak Madrilen ezarri zituzten.

Gorteen Jarduera Legegilea

Ordura arte indarrean egondako printzipiekiko haustura erradikala ekarri zuen:

• Subiranotasuna nazioari zegokiola aldarrikatu zuten.
• Legearekiko berdintasuna aldarrikatu zuten.
• Erreforma multzo bat proposatu zuten.

1812ko Konstituzioa

Konstituzio berria aldarrikatu zen. Konstituzio horri "La Pepa" esaten zaio, San Jose eguna zelako. Hauek ziren haren printzipioak:

• Subiranotasun nazionala.
• Banakoaren eskubideak eta askatasunak, eta legearekiko berdintasuna.
• Botereen banaketa.
• Erlijio katolikoa (estatu-erlijio gisa).
• Sufragio unibertsala (zeharkakoa).
• Milizia Nazionala.
• Monarkia moderatua.
• Askatasun ekonomikoa.

Oso zaila zen konstituzio hori praktikan jartzea, eta ez zen ia aplikatu.

Seiurteko Absolutista

Absolutismoaren Berrezarpena

Fernando VII.a lehorreratu zen Valentzian. Valentziako Dekretuaren bidez, erregearen botere absolutua berrezarri zen. Europako ia monarkia guztiek Aliantza Santua osatu zuten. Fernando VII.ak helburu nagusi bat zuen: iraganera itzultzea, Inkisizioa eta antzinako kontseiluak berrezarriz. Errepresioa baliatuta, iraultza liberalarekin lotutako intelektual asko espetxeratu eta erbesteratu zituzten. Espainia garaiko lehen erbesteratzea izan zen, afrantsesatuak nahiz liberalak izan zirelarik erbesteratuak.

Fernando VII.aren Gobernaldi Kaskarra

Espainiak Amerikako kolonietako independentziaren aldeko gerrari egin behar zion aurre. Ogasunak porrot egin zuen. Antzinako sistema fiskalera itzuli zirenez, 1812ko Konstituzioak ezarritako zerga bakarra bertan behera geratu zen. Berehala neurri liberalak hartu behar izan zituzten. Amerikako gerrek eragindako krisi ekonomikoak Fernando VII.aren gobernua ahultzen zuen.