Elikadura, Osasuna eta Gaixotasunak: Gida Laburra

Elikadura-nahasteak

Anorexia

Anorexia gorputza pisu egoki batean mantentzeari uko egiteari deritzon gaixotasuna da. Anorexia duten gaixoei beldurra ematen die pisua irabazi eta gizendu eta lodi bihurtzeak. Osasunerako Mundu Erakundearen (OME) arabera, buru-nahaste gisa sailkatuta dago, depresio motako sentimendu eta pentsamenduak sortzen dituelako.

Bulimia

Bulimia anorexiarekin lotutako gaixotasuna da, eta askotan batera agertzen dira. Gaixotasun honen jatorria biologikoa zein psikologikoa izan daiteke.

Bigorexia

Bigorexia duten pertsonek beren burua oso argal ikusten dute, eta gorputz gihartsua izatea obsesio eta helburu nagusi bilakatzen da.

Gizentasuna, Diabetesa eta Hipertentsioa

Hipertentsioa

Hipertentsioa gaixotasun kronikoa da, non tentsio arteriala balio normaletatik gora igotzen den.

Diabetesa

Diabetesa azukrearen metabolismoarekin lotuta dagoen gaixotasun edo sindrome metabolikoa da. Odoleko glukosa maila handitzea dakarren gaixotasun kronikoa da.

Gizentasuna

Gizentasuna (obesitatea edo loditasuna) giza gorputzean gantz gehiegi metatzearen ondoriozko gaixotasuna da. Pertsona hauek behar dituzten elikagai energetikoak baino askoz gehiago hartzen dituzte (adibidez, koipeak eta gozokiak).

Elikagaien Banaketa eta Gosea Munduan

Elikagaiak ez daude berdin banatuta mundu osoan zehar. Adibidez, Hego Amerikan eta Ipar Amerikan izugarrizko desberdintasuna dago elikagaien banaketari dagokionez. Hego Amerikan, eskualde txiro asko daude eta elikagai eskasia handia da, aberastasuna gutxi batzuen eskuetan kontzentratzen den bitartean. Ipar Amerikan, ordea, txiroen eta aberatsen arteko aldea egon arren, desberdintasuna ez da hain nabarmena.

Gosea eta Pobrezia Herrialdeetan

Lekurik txiroenek sufritzen dute gehien gosetea. Lurralde hauetan bizi diren familiek gehienetan ez daukate diru nahikorik elikagaiak erosteko, eta nekazariek ere ez dute landareak edo abereak hazteko baliabiderik. Baliabideen eskasia honek are pobrezia handiagoa eragiten du lurralde horretan, eta zaila izaten da egoera hobetzea.

Beste kasu batzuetan, herrialde bat txiro bihurtzen da hondamendi natural baten ondorioz. Katastrofe bat gertatu ostean (sumendi baten eztanda, lurrikara, uholdeak, tsunamiak, etab.), baliabideak agortzen dira eta honek gosea dakar.

Gazta

Bakterio batzuk (Lactobacillus generokoak) esnea azidotzen dute eta azido laktikoa sortzen dute. Mikroorganismo hauek esnea azidotzeko prozesuan hartzen dute parte, hartzidura laktikoa gertatuz. Prozesu horri esker, gaztak bere ezaugarri nagusiak eskuratzen ditu (testura, zaporea eta usaina).

Bakterio batzuek gas karbonikoa sortzeko propietatea dute; gas karbonikoak ezaugarri bereziak ematen dizkie gazta mota batzuei, adibidez, Emmentalari eta Gruyère-ri.

• Hartzidura laktikoa: Esnearen glukosa azido laktikoan bihurtzen da.

Garagardoa

Garagardoa beste hartzidura-prozesu bati esker sortzen den edari alkoholikoa da. Erabiltzen den legamiak, Saccharomyces cerevisiae izenekoak, hartzidura alkoholikoa egiten du. Mostora legamia gehitzen da, eta honek mostoa garagardo bihurtzen du, azukrea alkohol bihurtuz (hartzidura alkoholikoa).