Ekosistemen Oinarriak: Biomasa, Zikloak eta Baliabideak

Biomasa eta Ekoizpena: Definizioak eta Ezberdintasunak

Biomasa materia organikoaren kantitatea da.

Ekoizpena biomasa denbora-unitateko zenbat handitzen den adierazten du.

Ekoizpen motak

• Lehen mailako ekoizpena: Ekosistema bateko ekoizleek fotosintesiaren bidez hartzen duten energia da.
• Bigarren mailako ekoizpena: Kontsumitzaileek elikaduraren bidez hartzen duten energia da.

Karbonoaren Zikloa

Karbonoaren zikloa prozesu natural garrantzitsua da, non karbonoa Lurraren biosferan, geosferan, hidrosferan eta atmosferan mugitzen den. Hona hemen zikloaren urrats nagusiak:

• Landareek CO₂ hartzen dute fotosintesiaren bidez eta konposatu organiko bihurtzen dituzte.
• Elikaduraren bidez, karbonoa kontsumitzaileengana pasatzen da.
• Arnasketa zelularraren bidez, materia organikoa erabiltzen da eta CO₂ askatzen da atmosferara.
• Izaki bizidunen hondakin organikoen zati bat lurpean edo lurpeko geruzetan geratzen da eta, denborarekin, erregai fosil bihurtzen da.
• Erregai fosilen errekuntzak CO₂ askatzen du atmosferara.
• Sumendi-erupzioek ere karbonoaren zati bat atmosferara askatzen dute CO₂ gisa.

Ekosistemetako Aldaketa Aurresangarri eta Ziklikoak

Ekosistemek aldaketa ziklikoak eta aurresangarriak izaten dituzte, eta horiek eragin handia dute bertako izaki bizidunengan:

Egunak eta gauak txandakatzea

Egunez, fotosintesiak arnasketari aurrea hartzen dio. Uretan, egunez, organismo fotosintetikoak ur-azaletik hurbil kokatzen dira eta gauez urrundu egiten dira. Eguneko eta gaueko animaliak bereizten dira, eta jarduera txandakatzeak txoko ekologikoak handitzen ditu.

Urtaroak txandakatzea

Izaki bizidunak aldaketa horietara moldatuta daude. Aldaketa horiek argi-ordu kopuruari eta intentsitateari, tenperaturari, prezipitazioari eta abarri buruzkoak dira. Gainera, izaki bizidun askoren ugaltzeko garaia ere baldintzatzen du urtarokotasunak.

Segida Ekologikoa eta Klimax Komunitatea

Segida ekologikoa: Ekosistema batean barneko dinamikaren eraginez gertatzen diren aldaketen sekuentzia da, non espezie batek beste batzuk ordezkatzen dituen.

Klimax komunitatea: Ekosistema batean segida baten amaierako egoera ideala da, non oreka eta egonkortasun handiena lortzen diren.

Segida Ekologikoaren Aurrerapenaren Ondorioak

Segida ekologikoak aurrera egiten duen heinean, ekosisteman hainbat aldaketa gertatzen dira:

• Espezieen aniztasuna aldatzen da.
• Egituraren konplexutasuna handitzen da; espezie kopurua handitzean, maila trofiko bakoitzeko aniztasuna handiagoa da.
• Biomasa handitzen da.
• Ekosistemaren egonkortasuna handitzen da; ekosistema heldu bat aldaketekiko erresistenteagoa bihurtzen da.

Lehen eta Bigarren Mailako Segida

Lehen mailako segida: Aurrez izaki bizidunek kolonizatu ez duten eta lurzorurik osatu gabe duten lekuetan ezartzen den segida da.

Bigarren mailako segida: Aldaketa batek komunitate bat partzialki edo erabat desagerrarazi ondoren, komunitate hori zegoen gunean geratzen den segida da.

Izaki Bizidunen Ugalketa Estrategiak

Izaki bizidunek bi ugalketa-estrategia nagusi izan ditzakete, ingurunearen eta biziraupen-baldintzen arabera:

R-estrategak: Garapeneko lehen etapetan dauden ekosistemetan aurkitzen dira. Ugalketa-tasa altua dute, eta adibide dira bakterioak eta intsektuak.

K-estrategak: Giro egonkorretan bizitzeko moldatutako espezie espezializatuak dira. Banakoak luzaro bizi ohi dira eta gehienetan heldutasunera iristen dira. Ugalketa-tasa baxua eta ondorengo gutxi izaten dituzte.

Zer da Izurri bat?

Izurri bat populazio bat bat-batean izugarri hazten denean eta beste izaki bizidun batzuengan, ekosistemetan edo gizakiaren jardueretan ondorio kaltegarriak dituenean gertatzen da.

Izurriak kontrolatzeko, izaki bizidunak (kontrol biologikoa) erabil daitezke izurria sortu duen espeziearen populazioa murriztuz, populazio horri maila egoki bat eusteko. Kontrol kimikoa baino motelagoa da, baina askoz gehiago errespetatzen du ingurunea.

Izurrien Kontrol Kimikoaren Arazoak

Izurrien kontrol kimikoak hainbat arazo eta desabantaila ditu:

• Erresistentziak agertzea: Pestizidak denbora luzean erabiliz gero, erresistentziak agertzen dira populazioetan, eta horrek eraginkortasuna murrizten du.
• Ingurunea kutsatzea: Ingurunea kutsatzen dute, lurzoruan, uretan eta airean metatuz.
• Iraunkortasuna ingurunean: Gehiegi irauten dute ingurunean, eta zaila da degradatzea, epe luzeko eraginak sortuz.
• Selektibitate falta: Ez dira selektiboak, eta ekosistemako landaredia eta fauna onuragarria ere ezabatzen dituzte, oreka ekologikoa kaltetuz.
• Biometaketa: Elika-kateetan sartzen direnean, ezin direnez degradatu, izaki bizidunen ehunetan metatuz joaten dira, eta horrek osasun-arazoak sor ditzake.

Natura Baliabideak

Natura baliabidea gizakiok etekinak lortzeko eta gure beharrak asetzeko naturatik hartzen dugun guztia da.

Natura Baliabide Motak

• Berriztagarriak: Denborarekin berrizta daitezkeen baliabideak dira, adibidez, eguzki-energia, haizea edo mareak.
• Ez-berriztagarriak: Berriztatzen ez direnak dira. Erreserbak txikituz joango dira, kontsumitzen diren heinean, adibidez, erregai fosilak edo mineralak.