Egia irizpideak

EGIA

Egiaren inguruko auziak filosofiaren auzi funtsezkoenak izan dira; adibidez. -Zeintzuk dira egia-
Motak. -Nola ezagutzen dugu egia.

GERTAEREN EGIA

Filosofo batzuek egiazko errealitatea eta itxurazko errealitatea bereizten dituzte, edo sinpleago esanda, errealitatea eta itxura:

-Egiazko errealitatea izaten diren moduan ulertzen ditu gertaerak eta objektuak, alde batera utzita pertzepzio oro.

-Itxurazko errealitatea benetako errealitate horrek agertzeko edo adierazteko duen forma.

Errealitatea eta itxura bereiztearen auziak eztabaida luzea egin du filosofiaren historian. Eta itxura errealitatea ezkutatzen tutela defendatzen duen ikuskera gailendu da. Ikuskera horrendo arabera, egia benetako errealitatearekin dator bat, itxurazko errealitateari kontra jarris. 

Hau da, benetako egiak egiazko gertaerak dira. Hori dela eta, benetakoa dena azaleratzeko prozesutzat hartzen da egiaren bilaketa.

EPISTEMOLOGIA

Auziak aztertzeaz arduratzen den adar bat da. Epistemologiaren ezagutzarekin zerikusia duen guztia aztertzen du: 

-Zer tresna ditugun ezagutza eskuratzeko.

-Nola sailkatu ezagutza motak. 

-Horietako tresna bakoitza zenbateraino den fidagarria.

-Ezagutzak mugarik duen ala ez.

Zer da gertaeraren ezagutza?

Gertaera bakoita zehazki eta zer ordenetan gertatu zen eta zer ondorio eragin zituen kontatzen duen narrazio edo deskribapena da kausak eta zenbait ondorio aurreikusten laguntzen digu.

Ezagutzaren definizioa:

Ezagutzeko ahalmena eta horrekin errealitateari buruz eskuraturiko informazioa du.

Iritzia:

-Ikuspuntu subjuntibo bat da. Ez da ziurra. Errealitateari nolakoa izan behar lukeen balorazioa egin. Interesa,desira,sineskera.Ez da arrazoi sendoetan oinarritzen.

Ustea:´2 mota

-Zlanztakoa:-Baieztatzen duguna ez da zehatza.-Gauzak mudu batea direla pertsatzeko arazo sendoak ditugu.

-Asertiboa:Ezin dezu frogatu, zuk badakizu horrela dela.

Ezagutza

Zirutasuna.Frogatu daiteke.Gertaera arrazionalki justifikatu.

PROPOSIZIOEN EGIA

Egia ez da soilik errealitateari egotzen zaion ezaugarria (gertaeren egia)
. Egia, errealitateari buruz egiten ditugun baieztapei egozten diegu batez ere. Horrenbestez, horrela ulertuta, egia dure proposizioek izan dezaketen propietate bat da. 

Bi proposizio-mota bereiz ditzakegu:

Proposizio enpiritikoak:

-Munduko zerbait baieztapen dute.

-Eduki enpirikoa dute, esperientziaren bidez kontrastagarria.

Proposizio formalak:

-Ez dute eduki enpirikorik.

-Ez dute munduari buruzko ezer esaten.

-Sinboloen arteko erlazioei buruz jarduten dute.

PROPOSIZIOEN ENPIRIKOEN EGIA

Elkarrekikotasun edo egokitasun teoria: -Proposizio bat egiazkoa a, adierazten duena eta errealitatea bat baldin badatoz. Aristoteles(k.A.IVm.)

Koherentziaren teoria: Proposizio bat egiazkoa da ez badu kontraesanik onartutako gainerako proposizioekin. Hengel(XVIII m.)
Arrakastaren teoria:Proposizio bat egiazkoa da hura praktikan jartzean onurak lortzen baditugu. Beraz ondorioei begiratu behar zaie.Willian James(XIX.M.)

PROPOSIZIO FORMALEN EGIA

Proposizio formalek.

-Ez dute munduari buruzko baieztapenik egiten.

-Ez dute gertaerarik aipatzen.

Haientzat egiak koherentzia gisa bakarrik balio du.

EGIA IGARTZEKO IRIZPIDEAK

1-Ebidentzia: Ezagutza bat ebidentea da, haren egiazkotasuna zalantzarik egiteko aukerarik ematen ez badigu. Subjektiboa.

2-Intersubjektibitatea:Sinismen bat egiazkoa da, hau da, ezagutza da, baldin eta edozein subjektu arrazionalek onartzeko mundukoa bada.Objetiboa.

1-Irizpide honen muga:

-Subjektibitatea.

-Zaila da kritikoki haren zilegitasuna zihurtatzea.

2-Irizpide honen muga: mundu guztiak onartutakoak ez du zertan zalantzarik gabe egiazkoa izan behar

EZAGUTZAREN MUGAK

Egia identifikatzeko mugak baldin badaude beste galdera bat planteatzen zaigu: Baliozkoa eta ziurra den ezagutza badago? Ikuskera desberdinak.

Dogmatismoa

-Ezagutza ziurra eta unibertsala lortu dezakegu.

-Gainera ezagutzak aurrera egiten duenez, gero eta gauza gehiago dakigu.

-Descartes.

Eszeptismoa:

-Eszeptismo moderatuak zalantzan jartzen du ezagutza sendoa eta ziurra lortzeko aukera.

-Muturreko eszeptismoak, berriz, ukatu egiten du aukera hori.

.Pirron.

Krizitismoa:

-Ezagutza lor daiteke, baina inoiz ez da betikoa; aitzitik, barraztertu eta kritikatu egin behar da etengabe.

-Kant.

Erlatibismoa

-Ezagutza objektiboa eta unibertsala ezinezkoa da. Ez dago egia absoluturik, baizik