Ecosistemas e biomas: guía completa en galego

Ecosistemas, biomas e biosfera

Biosfera

Biosfera: parte da Terra na que é posible a vida.

Bioma

Bioma: parte da biosfera que ten un clima característico e diferente doutros lugares.

Ecosistema

Ecosistema: parte do bioma na que interactúan elementos físicos, os seres vivos e os seres inertes que viven nun lugar determinado. Na Terra hai ecosistemas acuáticos e terrestres.

Biotopo

Biotopo: formado polos elementos inertes do ecosistema (factores abióticos).

Biocenose ou comunidade

Biocenose ou comunidade: formada polos elementos vivos do ecosistema (factores bióticos).

Tipos de seres vivos na biocenose: móneras, protistas, fungos, vexetais e animais.

Escalas da vida: átomos, moléculas, macromoléculas, orgánulos, células, tecidos, órganos, sistemas e aparellos, seres vivos, poboación, biocenose ou comunidade, ecosistemas, biomas, biosfera e universo.

Hábitat

Hábitat: lugar físico dun ecosistema onde viven os individuos dunha especie.

Nicho ecolóxico

Nicho ecolóxico: papel dunha especie no ecosistema.

Alimentación dos seres vivos nos ecosistemas

Os seres vivos poden clasificarse segundo a forma en que obtén os seus alimentos:

Produtores

Produtores: producen a súa materia orgánica. Non inxiren materia orgánica; teñen nutrición autótrofa; algúns realizan a fotosíntese.

Consumidores

Consumidores: aliméntanse doutros seres vivos. Tipos principais: primarios, secundarios e terciarios.

Descompoñedores

Descompoñedores: descompoñen a materia orgánica e producen sustancias inorgánicas. Actúan sobre os restos, nutríndose deles e transformando a materia orgánica en inorgánica.

Relacións tróficas

Son aquelas que existen entre os seres vivos que se alimentan uns doutros. As relacións tróficas entre varios seres vivos poden representarse en forma de cadeas, redes ou pirámides tróficas.

As pirámides tróficas

As pirámides tróficas son un modo de representar graficamente a variación entre diferentes niveis tróficos. Existen diferentes tipos:

• Pirámides de números: nelas represéntase o número de individuos que hai en cada nivel.
• Pirámides de biomasa: a biomasa é a cantidade de materia orgánica que forma un individuo, un nivel trófico ou un ecosistema; mídese en gramos ou quilogramos.
• Pirámides de enerxía: mostran o fluxo de enerxía entre os niveis tróficos; non poden ser invertidas.

Relacións entre seres vivos

As relacións dos seres vivos poden ser intraespecíficas (entre individuos da mesma especie) ou interespecíficas (entre individuos de distintas especies).

Intraespecíficas

• Asociacións gregarias
• Asociacións coloniais
• Asociacións familiares

Interespecíficas

• Mutualismo
• Comensalismo
• Inquilinismo
• Parasitismo
• Depredación

Principais adaptacións dos seres vivos

Adaptacións a ecosistemas terrestres

Humidade: as plantas de ambientes húmidos teñen moitos estomas para facilitar a transpiración; as plantas de lugares secos teñen follas pequenas ou estreitas que reducen a evaporación. Nos animais das zonas secas, algúns presentan cunchas ou cubertas impermeables; outros acumulan substancias para manter a humidade.

Luz: en lugares onde hai moi pouca luz, algúns vexetais crecen verticalmente; outros teñen follas aplanadas e moi grandes. Nos animais, uns son exclusivamente activos durante o día e outros só durante a noite.

Temperatura: os poiquilotermos teñen unha temperatura semellante á do medio; os homeotermos manteñen a temperatura interna constante. En zonas de temperaturas altas, algúns organismos presentan mecanismos de disipación do calor, como a sudoración.

Adaptacións a ecosistemas acuáticos

Luz: os organismos fotosintéticos só se desenvolven na zona fótica. As algas posúen diferentes pigmentos para poder usar a luz das capas máis profundas. Algúns animais da capa profunda teñen a capacidade de producir luz.

Movementos da auga: algunhas algas viven fixas ao substrato; os equinodermos teñen formas duras e redondeadas; outros peixes refúxianse en covas ou entre pedras.

Presión: os peixes da zona profunda adoitan ser aplanados; as aletas e a forma hidrodinámica dos animais nadadores permítenlles desprazarse coa mínima resistencia á auga; moitos teñen cavidades ou bolsas cheas de gas para axudar na flotación.

Factores abióticos

Factores abióticos en medios terrestres

• Temperatura: canto maior a altitude, menor a temperatura. Tamén se ve afectada pola proximidade ao mar.
• Luz: ten grande influencia sobre as plantas.
• Humidade: cantidade de auga no aire.

Segundo as condicións climáticas hai 3 zonas

• Zona fría:
  • Deserto frío: xeo e temperaturas moi baixas ou solos con xeo permanente.
  • Tundra: clima frío e escasas precipitacións.
  • Taiga: invernos longos e fríos, con precipitacións abundantes.
• Zona temperada:
  • Estepa: precipitacións escasas e irregulares.
  • Bosque caducifolio: chuvias abondantes; abundan bosques de carballos, faias, etc.
  • Bosque mediterráneo: chuvias irregulares.
• Zona cálida:
  • Bosque ecuatorial: precipitacións abundantes, temperaturas elevadas.
  • Bosque tropical: precipitacións irregulares.
  • Sabana
  • Deserto cálido: clima seco, precipitacións escasas.

Os ecosistemas terrestres poden ser

• Naturais:
  • Altas montañas: a escaseza de alimentos fai que algúns animais migren durante o inverno.
  • Bosque caducifolio: formado por árbores de folla caduca; o terreo é fértil e espeso.
• Humanizados:
  • Cultivos: teñen unha rica biocenose; nestas zonas aniñan e viven moitos seres diferentes.
  • Parques e xardíns: son ideais para realizar observacións sobre o biotopo e a biocenose.

Factores abióticos en medios acuáticos

• Temperatura: a partir dos 300 metros a temperatura permanece en torno a 2 ºC.
• Luz: diminúe coa profundidade; tamén aumenta a presión hidrostática.
• Salinidade: as augas mariñas conteñen un contido en sales moi estable.
• Cantidade de osíxeno: os ecosistemas acuáticos teñen menos gases disoltos que os terrestres.

Resumo

Este documento recolle definicións e conceptos clave sobre biosfera, biomas, ecosistemas e as relacións entre os seus compoñentes, así como adaptacións e factores abióticos tanto en ambientes terrestres como acuáticos. Utilice estas referencias para reforzar o estudo dos terminos ecolóxicos e a comprensión dos procesos que regulan a vida na Terra.