Cantigas de amigo, amor e escarnio: Análise e características

Cantigas de amigo: Características principais

A cantiga de amigo é un xénero poético de orixe autóctona. A protagonista é unha muller que fala do seu amado (o amigo). A natureza ten unha grande importancia. As estrofas son, xeralmente, de dous versos con refrán e paralelismo.

Características formais e temáticas

• Voz poética: Expresa as alegrías ou tormentos do amor.
• Uso da palabra "amigo".
• Localización topográfica: Referencias a lugares concretos.
• Símbolos naturais: Auga, árbores, cervos, etc.
• Pequenas escenas da vida cotiá.
• Elementos repetitivos: Paralelismo, leixaprén e refrán.

Tipos de paralelismo e estrutura

• Paralelismo perfecto: AB / A'B' / BC / CD.
• Paralelismo imperfecto: AB / A'B' / CD.
• Leixaprén: O segundo verso dunha estrofa convértese no primeiro da seguinte.
• Refrán: Verso ou versos que se repiten ao final das estrofas.

Subxéneros das cantigas de amigo

• Mariñas: Ambientadas no mar.
• Bailadas: Relacionadas coa danza.
• Romaría: Fan referencia a unha ermida ou romaría.
• Pastorela: Unha pastora dialoga cun cabaleiro (só en Pero Meogo).
• Alba: Tratan do amencer e a separación dos amantes (só "Levad', amigo").
• Monologadas: Unha soa voz.
• Dialogadas: Dúas ou máis voces.
• Narrativas: Narran feitos sen dirixirse a un destinatario explícito.

Personaxes e recursos retóricos

Personaxes:

• Muller namorada.
• Amigo (en segundo plano).

Recursos retóricos:

• Vocabulario repetitivo.
• Frases curtas.
• Abundancia de figuras repetitivas (anáfora, refrán).
• Escasa presenza de metáforas.

Símbolos: árbores, auga, baños de amor, cabelo, cervo, doas (intercambio de aneis), fonte.

Cantigas de amor e a súa relación coa "cançó" provenzal

Nas cantigas de amor, o home diríxese á súa amada. Existe unha clara influencia da cançó provenzal e do amor cortés, pero con diferenzas significativas:

• Na cantiga de amor apenas hai referencias á natureza.
• Na cantiga de amor, o amante raramente é correspondido.
• Ridiculízanse tópicos como "morrer de amor".
• A "señor" carece de aparencia física na cantiga de amor.
• A cantiga de amor é menos artificiosa ca a "cançó".
• Nalgunhas cantigas de amor subvértense ironicamente tópicos provenzais.
• Hai contaminación co xénero de amigo (paralelismo, refrán).

O amor cortés

Filosofía amorosa que naceu a finais do século XI:

• A muller encarna o papel de señor.
• O trobador asume o papel de vasalo.
• A muller tiña que ser casada.
• Os trobadores provenzais empregan un "senhal" (pseudónimo) para ocultar o nome da dama.

Personaxes:

• Muller (inalcanzable).
• Namorado (vive con angustia).

Características:

• Eloxio da dama.
• Declaración de amor do poeta.
• Reserva da dama.
• Sufrimento do poeta.

Características formais das cantigas de amor

• Rima:
  • Femia: Cando o verso remata en sílaba átona.
  • Macho: Cando o verso remata en sílaba tónica.
• Tipos de estrofas:
  • Unisonantes: Todas as estrofas riman igual.
  • Singulares: Rima diferente en cada estrofa.
  • Dobras: Riman de dúas en dúas (abba, abba, cddc, cddc).
  • Alternas: As pares teñen unha rima e as impares outra.

Estética, linguaxe e procedementos formais

• Emprego de distintos recursos estilísticos.
• Xogo de palabras.
• Lóxica discursiva.
• Dobre: Repetición simétrica de palabras.
• Mordobre: Repetición da última palabra do verso en distintas formas.
• Finda: Grupo de versos ao final da cantiga.
• Atafinda: O significado dun verso complétase no seguinte.

Cantigas de escarnio e maldicir

As cantigas satíricas usan a ironía e retratan de xeito realista as distintas clases sociais da época.

• Escarnio: Critican de xeito encuberto.
• Maldicir: Critican directamente.

Tipos de sátira

• Sátira política: Censura o comportamento de nobres e da Igrexa.
• Sátira literaria: Parodia do amor cortés e enfrontamentos entre trobadores e xograres.
• Sátira persoal e de costumes: Crítica á nobreza, relixiosos, grupos sociais, mulleres e soldadeiras.

Estilo e recursos retóricos

• Vocabulario máis concreto, rico e variado.
• Vocabulario relativo a aspectos concretos do corpo humano.
• Xogos co sentido das palabras.
• Frecuente uso da ironía.
• Uso de metáforas.

Xéneros menores

• Tenzón: Composición dialogada.
• Cantiga de seguir: Parodia doutras cantigas.
• Pranto: Cantiga que enxalza as virtudes dun personaxe nobre falecido.