Bigarren Errepublika (1931-1936): erreforma, krisia eta 1934ko iraultza

Historia18 feb 2026Actualizado el 7 nov 20267,63 KB

Resumen

Dokumentuak Bigarren Errepublikaren lehen urteak aztertzen ditu: 1931ko Konstituzioa, Ezker Errepublikanoaren gobernuaren erreforma programa (hezkuntza, nekazaritza, lana, armada eta autonomiak), eta erreformei eragindako oposizioa. Gero, 1933ko hauteskundeak, erreformaren aurkako politika eta 1934ko Asturiasko iraultza ikasiko dituzu.

Puntos clave

1931ko Konstituzioak sufragio unibertsala ezarri zuen, gizonena eta emakumeena, eta estatu laikoa ezarri zuen.
1931-1933 bitartean Manuel Azañaren Ezker Errepublikanoaren gobernuak hezkuntza, nekazaritza, lan, militar eta autonomia erreformak bultzatu zituen.
1932ko Sanjurjada estatu-kolpe saiakera izan zen, Sanjurjo jeneralak antolatua.
1933ko hauteskundeetan eskuinak irabazi zuen; CEDA izan zen alderdi irabazlea eta Partidu Erradikala bigarrena.
1933-1934 bitartean erreformak eten egin ziren, eta 1934ko urriaren 1ean CEDA-ko hiru ministro sartu ziren gobernuan.
1934ko urrian Asturiasen greba iraultzailea izan zen; 1300 hildako eta 30000 atxilotu izan ziren.

Ponte a prueba

Bigarren Errepublikaren Hasiera eta Behin-behineko Gobernua

Errepublikaren gobernuburua Manuel Azaña eta presidentea Niceto Alcalá Zamora ziren. Behin-behineko gobernua ezker errepublikanoek, sozialistek eta nazionalista katalanek osatzen zuten. Helburu nagusia gorte konstituziogilea osatzeko hauteskundeak egitea zen, baina hainbat arazo sortu ziren:

Antiklerikalismoa: Maiatzetik aurrera elizen eta konbentuen erreketak (100 baino gehiago) eta guztiz aurkako jarrera agertu zen.
CNT: Iraultza helburu zutelarik, grebak eta lur okupazioak bultzatu zituzten.
Elizaren jarrera: Hasieran moderatua bazen ere, egindako aldaketen kontra jarri ziren, eta horrek jende katolikoa Errepublikaren aurka jartzea eragin zuen.

Erreforma Programa Zabala

Erreforma programa zabala hasi zen abian:

Eskaera nagusienetakoa: Nekazal erreforma.
Lan erreforma.
Erreforma militarra.
Hezkuntza legeak.
Abian jarri zituzten bi proiektu garrantzitsu: Kataluniako Estatua eta Konstituzioa.

Gorte konstituzionalgileetarako hauteskundeak garaipen garbiarekin pasa ziren, eta Koalizio Errepublikar-Sozialista sortu zen. Horren ondorioz, 1931ko Konstituzioa sortu zen.

1931ko Konstituzioaren Ezaugarriak

Estatuaren antolakuntza: Errepublika demokratikoa eta estatu integrala, autonomiekin bateragarria.
Epaitegia.
Herritarrentzako berdintasuna, askatasuna eta justizia.
Sufragio unibertsala (lehen aldiz), gizonena zein emakumeena.
Langileen eskubideak.
Estatu laikoa.

1931-1933: Ezker Errepublikanoaren Gobernua

1931tik 1933ra Errepublikako Gobernuburua Manuel Azaña eta Presidentea Niceto Alcalá Zamora izan ziren. Ezker Errepublikanoak eta Sozialistek erreforma programa zabala bultzatu zuten.

Erreforma Programa Zabala Detalioz

Hezkuntza Erreforma: Milaka eskola eraiki, irakasleak kontratatu eta haien soldatak hobetu ziren. Heziketa ministroak Erlijiorik ez! ezarri zuenez, Eliza eta katolikoen haserrea eragin zuen.
Nekazari Erreforma: 1932an Latifundioen lurrak banatzeko legea ezarri zen, zeren 2 milioi nekazari lurrik gabe baitzeuden. Eragin txikia izan zuen, eta horrek nekazarien eta lur jabeen haserrea eragin zuen: nekazariek lurrak behin betiko ematea nahi zuten, baina prozesua motela zen; lur jabeek, berriz, ez zuten nahi beraien lurrak galtzea.
Lan erreforma: Langile eta sindikatuen aldeko neurriak hartu ziren, enpresarien haserrea eraginez, beraien etekinak murriztu zirelako.
Autonomia Estatuak (1932): Kataluniako Estatua onartu zen, Nazionalista Espainolen (armadarena) haserrea eraginez.
Erreforma militarra: Armadaren fideltasuna bilatzeko, bi neurri hartu ziren, militar askoren haserrea eraginez:
1. Errepublikari fideltasuna eman nahi ez ziotenei aurre-jubilazioa ezarri zitzaien.
2. Fideltasuna zin egin behar izan zuten, batez ere goi mailakoek.
Arazo sakonak sortu ziren.

Krisiak eta Oposizioa

Ekonomian, 1929-1932ko mundu krisiaren ondorioz egoera konplikatua zen:

Patronala: Lan erreformen aurka agertu zen.
Oligarkiak: Kredituak erretiratu eta kapitalak Espainiatik ihes egin zuen, langabezi handia eraginez.
Langileria: Langabezi handia eta Errepublikarekiko itxaropen handiak zituzten, honek gizarte-gatazka eragin zuen.

Oposizioa bi aldetatik zetorren:

Ezkerretik: Sektore erradikalek (PCE, CNT, FAI) ez zioten treguarik eman. CNT-k gizarte gatazkak eta grebak eragin zituen.
Eskuinetik: Hasieran indar gutxikoak baziren ere, erreformen eraginez indartu eta berrantolatu egin ziren. Eskuina erreakzionatu eta 1932an Sanjurjada (Sanjurjo jeneralak antolatutako estatu-kolpe saiakera) eman zen.

Sanjurjadaren eraginez, erreformak azkartu egin ziren. Hala ere, ezkertiarren arteko zatiketa, egoera ekonomiko eta soziala, eta Casa Viejas-eko gertakizunak 1933ko hauteskundeetara eraman zuten:

Ezker indarren arteko zatiketa, eramandako politika moderatua zela eta.
Anarkistek abstentzioa eskatu zuten.
Katolikoen aldetik (eskuina) mobilizazio handia izan zen.

1933ko Hauteskundeen Ondorioak

Eskuinearen garaipen garbia izan zen, non irabazlea CEDA izan zen eta bigarrena Alejandro Lerroux-en Partidu Erradikala.

Nahiz eta CEDA-k irabazi, Niceto Alcalá Zamorak gobernua osatzeko Partidu Erradikalari eta Lerroux-en gobernuari eskatu zien. CEDA-koen botoen beharra zuten, baina haiek erradikalegiak ziren. Haien politika Erreformaren Aurkakoa izan zen. Honek erradikalizazio politikoa eta zatiketa soziala eragin zuen, eta ondorioz 1934ko iraultza.

Erreformaren Aurkako Politika (1933-1934)

Nekazari erreforma eten eta lurrak jabeei itzuli zitzaien.
Hezkuntza erreforma eten zen, eskola mistoa eta eskola eraikuntzak barne.
Erreforma militarran Errepublikaren aurka zeuden militarren izendapena: Franco, Mola eta Sanjurjo (indultatu egin zituzten).
Elizarekiko hurbilketa.
Nazionalismoekin gatazka: Euskal Estatua eten zen eta gatazka bortitza sortu zen Lluís Companys-en eta Lerroux-en artean.

1934ko Iraultza

Partidu Erradikalak, Lerroux-en gobernuak, erreformaren aurkako politika planteatu zuen. 1934ko urriaren 1ean, 3 ministro CEDA-koak izendatu zituen. Bi ondorio nagusi:

PSOE, UGT, CNT eta PCE alderdiek faxismoaren etorrera moduan interpretatu zuten eta greba orokorra deitu zuten. Greba Madrilen, Euskadin eta Asturiasen egin zen:
- Madrilen: Arrakastarik ez, eta sozialista eta komunisten buruzagiak atxilotu zituzten.
- Euskadin: Asaldura handia, 40 hildako baino gehiago.
- Asturiasen: UGT eta CNT-k greba iraultzailea antolatu zuten eta lurralde osoa hartu zuten. Gobernuak Legioarekin (Franco) erantzun zuen. Hiru ondorio nagusi:
  - 1300 hildako eta 2500 zauritu.
  - 30000 atxilotu, honek eskuineko politika eta kontra-erreformismoa indartu zituen.
  - Companys, Azaña, F. Largo Caballero atxilotu zituzten.
Companys ERC presidentea atxilotu eta Kataluniako Estatua (estatu independentea) aldarrikatu zen Errepublika federalaren barruan. Armadaren errepresio bortitza egon zen, gobernua atxilotu eta estatua eten egin zen.

Urritik aurrera bi gertakari garrantzitsu egon ziren:

Akats militarra: Errepublika eta Demokraziaren aurkako militarrak kargu garrantzitsuetan jarri zituzten; Franco Estatu Nagusiaren Buru jarri zen.
Gobernu barruko liskarrak: Korrupzio kasuak, hala nola estraperloaren kasua, Lerroux eta Partidu Erradikalaren erorketa eragin zuen. Dimisioa aurkeztu eta 1936an hauteskundeak egin ziren.

Descargar

PDF Word HTML

Preguntas frecuentes

Zer izan zen 1934ko iraultza?

CEDA-ko ministroak gobernuan sartzearen aurkako greba orokorra izan zen, UGT, CNT, PSOE eta PCE alderdiek antolatua. Asturiasen, UGT eta CNT-k lurralde osoa hartu zuten, baina gobernuak Legioarekin erantzun zuen.

Zein izan ziren 1931ko Konstituzioaren ezaugarri nagusiak?

Errepublika demokratikoa eta estatu integrala ezarri zituen, autonomiekin bateragarria. Herritarren berdintasuna, askatasuna eta justizia aldarrikatu zituen, sufragio unibertsala lehen aldiz, eta estatu laikoa.

Zergatik eten zen nekazari erreforma 1933an?

1933-1934 bitartean erreformaren aurkako politika ezarri zenez, nekazari erreforma eten eta lurrak jabeei itzuli zitzaizkien.