Aurkikuntzak eta esplorazioak: Portugal, Gaztela eta Amerikako zibilizazioak

1. Esplorazio garaia

Esplorazio garaia

• Europarrek ezagutzen zuten mundua

  • Europa
  • Afrika iparraldea
  • Mediterraneo eta Itsaso Beltzako inguruko lurrak
  • Bazekiten India, Txina eta Japonia zeudela

• Aurkikuntzaren arrazoiak

  • Arrazoi ideologikoak

    Arrazoi ideologikoak: Abentura-gogoa eta gauza berriak deskribatu eta ezagutzeko gogoa.

  • Arrazoi ekonomikoak

    Arrazoi ekonomikoak: Merkataritza oso garrantzitsua zen eta bide berriak aurkitu behar zituzten.

  • Arrazoi zientifikoak eta teknikak

    • Zientzietan aurrerapen handiak eman ziren: geografian, kartografian, botikan, biologian...
    • Tresna berriak asmatu zituzten errazago eta seguruago nabigatzeko.

  • Arrazoi politikoak

    Arrazoi politikoak: Portugal eta Gaztela oso boteretsuak ziren eta beren boterea eta aberastasuna handitu nahi izan zuten.

2. Portugalen esplorazioak

• Portugalen esplorazioen bultzatzailea

  Henrike "Nabigatzailea" (erregearen semea).

• Bidaia nagusiak

  • 1499an Vasco da Gama Indiara iritsi zen.
  • 1500ean, Álvares Cabral Brasilera iritsi zen.

3. Gaztelaren esplorazioak

• Gaztelaren esplorazioa bultzatzailea

  Errege Katolikoak.

• Bidaia nagusiak

  • 1492an, Amerikara iritsi ziren: Kristobal Kolon.
  • 1522an, munduari itzulia: Fernando Magallanes eta Juan Sebastián Elkano.

4. Kolonen aurreko Amerika

• Maiak

  • Kokapena: Erdialdeko Amerikan
  • Politika: Hiri independienteetan antolatuta; hiri bakoitzak bere buruzagia zuen.
  • Gizartea: Nobleak, apaizak, artisauak, nekazariak eta esklabuak.
  • Ekonomia: Nekazaritza oinarri, baina merkataritza garrantzitsua.
  • Kultura: Politeistak ziren; matematika, astronomia, eskultura eta abarretan oso trebeak ziren.
  • Amaiera: beren arteko gerrengatik.

• Inkak

  • Kokapena: Ande mendietan
  • Politika: Buruzagi gorena: Inka
  • Gizartea: Nobleak, artisauak, mirabeak, esklaboak, nekazariak.
  • Ekonomia: Nekazaritza eta artisautza.
  • Kultura: Politeistak ziren; eraikin handiak eta bideak egiten zituzten.
  • Amaiera: Espainiarren ondorioz.

• Aztekak

  • Kokapena: Mexiko
  • Politika: Enperadorea zen burua.
  • Gizartea: Nobleak, merkatariak, nekazariak, artisauak eta esklabuak.
  • Ekonomia: Nekazaritza.
  • Kultura: Politeistak ziren (sakrifizioak egiten zituzten); gerlariak eta arkitekto onak ziren.
  • Amaiera: Espainiarrak iritsi zirenean.

5. Aurkikuntzaren ondorioak

• Ondorio politikoak

  • Portugal eta Gaztela inperio handiak bihurtu ziren eta mundua bien artean banatu zuten. Tordesillaseko Ituna, 1494.

• Ondorio ekonomikoak

  • Harreman komertzialak indartu ziren eta produktu berriekin hasi ziren merkataritza zabaltzen.

• Ondorio zientifikoak

  • Lurraren tamaina eta forma hobeto definitu ziren.
  • Landare eta animalien espezie berriak ezagutu ziren.
  • Zenbait zientzietan aurrerapen handiak eman ziren.

• Ondorio kulturalak

  • Elkar ezagutu ez zuten herriak harremanetan jarri ziren.
  • Arraza desberdinen arteko nahasketak eman ziren (zuriak, indigenak, beltzak).

• Ondorioak indigenentzat

  • Europarrek indigenak eta Afrikako beltzak esklabo bezala erabili zituzten.
  • Afrikako beltzak Karibeko populazioak ordezkatu zituzten.
  • Lan baldintzen eta gaixotasunen ondorioz jende asko hil zen.
  • Europarrek beren erlijioa eta hizkuntza inposatu zizkieten.
  • Europarrek indigenak beren menpe hartu zituzten.
  • Arraza zuriak beste guztiak menperatu zituen.
  • Europarrek Amerikako zibilizazioen amaiera eragin zuten.

Historia-arau nagusiak

Historiaurrea: Duela 5 milioi urte. Lehen gizakia agertu zen.

Aintzinaroa: Duela 5.000 urte. Idazkera asmatu zen.

Erdi Aroa: 476. Erromatar Inperioa erori zen.

Aro Modernoa: 1492. Amerikako aurkikuntza.

Aro Garaikidea: 2021. Frantziako Iraultza.