1934ko iraultza eta 1936ko Fronte Popularra: laburpena

Resumen

Dokumentuak 1934ko urriko iraultza eta eskuindarren gobernuaren ahultzea azaltzen ditu, baita 1936ko Fronte Popularraren sorrera, hauteskundeen irabazlea eta gobernuak hartutako erreformak ere. Azkenean, gerra zibilaren hasiera eta Francoren diktaduraren jatorria laburbiltzen ditu. Ikasleak Errepublikaren azken urteetako gertakari nagusiak ulertuko ditu.

Puntos clave

1934ko urriko iraultza Errepublika garaiko gertaerarik larriena izan zen, CEDAko hiru ministro gobernuan sartu ondoren.
Fronte Popularra 1936ko hauteskundeak egin aurretik sortu zen, ezkerreko taldeak batuz faxismoaren aurka.
1936ko otsailean Fronte Popularrak boto gutxiagorekin irabazi zituen hauteskundeak; Manuel Azaña presidente izendatu zuten.
Fronte Popularrak presoak askatu zituen, Kataluniako autonomia-estatutua berreskuratu zuen eta nekazaritzaren erreformak azkartu zituen.
1936ko uztailean Francisco Franco jeneralaren zuzendutako altxamendu nazionalak gerra zibila eragin zuen, hiru urtez iraun zuena.

Ponte a prueba

1934ko iraultza

Ezkerrekoen eta eskuindarren arteko tentsioa gero eta handiagoa zen. 1934an greba eta altxamendu saio ugari gauzatu ondoren, 1934ko urriko iraultza Errepublika garaiko gertaerarik larriena izan zen. Gobernuan CEDAko hiru ministro sartu ziren, eta horrek Errepublika demokratikoa desagertzeko eta faxismoa ezartzeko arriskua sortu zuen. Hego Euskal Herrian Alderdi Sozialistek greba orokorretan parte hartu zuten, eta langileen eta ordena publikoaren indarren arteko tiroketek eta istiluek astebetez iraun zuten.

Eskuindarren bilakaera biurtekoan

Iraultzek eta ustelkeriarekin lotutako istiluek gobernua ahuldu zuten. Lerrouxek dimititu egin zuen. Gertaera horiek, eta CEDA eta alderdi erradikalen arteko banaketak, eragin zuten gorteak disolbatzea eta 1936ko otsailean hauteskundeak deitzea.

Fronte Popularra

Eraketa eta programa

Fronte Popularra hauteskundeak egin baino lehen sortu zen. Honek joera ezkertiarreko taldeak batu zituen. Haiek ados jarri ziren Errepublika defendatzeko, argi baitzegoen eskuin autoritarioek eta talde faxistek ekar zezakeen arriskua. Beraz, denek bat egin zuten faxismoaren aurka. Talde eskuindarrek "Bloque Nacional" osatu zuten, baina ez zuten akordiorik lortu.

1936ko otsaileko hauteskundeak

1936ko hauteskundeetan ezkerreko errepublikarrak eta langileen alderdiak Fronte Popularra izeneko koalizioa osatuz aurkeztu ziren. Eskuineko alderdiak berriz sakabanatuta aurkeztu ziren, akordiorik ez zutenez. Horregatik, Fronte Popularrak boto gutxirengatik hauteskundeak irabazi zituen; presidentea Manuel Azaña aukeratu zuten eta gobernuburu Casares Quiroga izan zen.

Erreformak eta neurriak

Ezkerrekoek garai batean hasi zituzten erreformak berriro martxan jarri zituzten, eta hauek izan ziren erabakirik garrantzitsuenak:

Kartzelatutako presoen askatzea (1934ko iraultzaren ondorioz zeudenak)
Kataluniako autonomia-estatutua berriro indarrean jartzea
Falangea legez kanpo utzi eta kide batzuk kartzelaratu zituzten
Nekazaritzaren erreformak azkartzea

Baina gobernuak arazo larriei aurre egin behar izan zien:

Langabetu asko; horregatik, langileek greba ugari egin zituzten
Eskuindarrek gobernuarekiko haserrea areagotu zuten
Tirabira politikoak oso muturretara iritsi ziren

Gerra Zibila eta ondorioak

Egoera jasangaitza zen eta egoera horretaz baliatuta, eskuineko buruzagi militarrek konspirazio bat antolatu zuten Errepublika indarrez amaitzeko asmoz. Martxoan hasi ziren altxamendu militarrak prestatzen, eta horrek borroka odoltsua eragingo zuen: gerra zibila. Uztailean, Marokon eta Penintsulan gertatu zen Francisco Franco jeneralaren zuzendutako altxamendu nazionala. Hori izan zen gerra zibilaren hasiera, eta ia hiru urtez herrialdea zatituta egon zen. Gerra zibilaren ondorioz sortu zen Franco jeneralaren diktadura luzea.

Preguntas frecuentes

Zergatik izan zen garrantzitsua 1934ko urriko iraultza?

Errepublika garaiko gertaerarik larriena izan zen, eta CEDAko ministroak gobernuan sartzeak Errepublika demokratikoa desagertzeko arriskua ekarri zuen. Hego Euskal Herrian Alderdi Sozialistek greba orokorretan parte hartu zuten.

Zer izan zen Fronte Popularra?

Ezkerreko joera zuten taldeak batu zituen 1936ko hauteskundeetarako, Errepublika defendatzeko eta faxismoaren aurka egiteko helburuarekin.

Noiz hasi zen gerra zibila?

1936ko uztailean, Francisco Franco jeneralaren zuzendutako altxamendu nazionalarekin, Marokon eta Penintsulan. Ia hiru urtez iraun zuen.