Zelula Eukariotoaren Organuluak: Egitura eta Funtzioak
Enviado por Comunidad Xuletas y clasificado en Biología
Escrito el en 
euskera con un tamaño de 6,23 KB
| Organuluak | Egitura | Funtzioak |
|---|---|---|
| Erribosomak | Proteinaz eta ARNaz osatuak | Proteinak sortu |
| Endoplasma Erretikulua | Mintz nuklearrarekin eta zelularrarekin elkarri lotuta dauden sakulu eta hodiek osatzen dute. | Endoplasma erretikulu leuna: lipido mota batzuk ekoitzi. Endoplasma erretikulu zimurtsua: erribosomak paretan, horiek sortutako proteinak bildu eta zeluletatik garraiatu. |
| Bakuoloak | Mintzez osatutako tamaina eta forma desberdinetako sakuluak. Landare zeluletan gehiago eta handiagoak. | Molekula handien digestioaz arduratu. Digestiotik lortutako substantziak bakuoloetara isuri. |
| Lisosomak | Mintzez osatutako besikulak | Barnean substantziak bildu: ura, biomolekulak, hondakin-substantziak... |
| Golgi aparatua | 5-10 sakulu zapalez osatuak. Ondoan besikulak. | Molekulak metatu eta gluzidoak sintetizatu. |
| Besikulak | Sakulu txikiak. Golgi aparatuan edo endoplasma erretikuluan dute jatorria. Elkarri lotuta edo zelulen mintzari lotuta ager daitezke, beren edukia kanpora isurtzeko. | Substantziak gorde eta garraiatu. |
| Mitokondriak | Luzeak. 2 mintzez osatuak. Kanpokoa leuna eta barnekoa tolesduna. | Arnasketa zelularra egiten dute. Erreakzio kimikoen bidez, zelulari energia eman elikatzeko. |
| Kloroplastoak | Landare zeluletan bakarrik. Mintz bikoitza. Barnean sakuluak dituzte pilatuta, tilakoide multzoak eratuz. Mintzetan klorofila dago, lanari kolore berdea emateko. | Fotosintesia egiten dute, molekula organikoen sintesia. |
| Zentrioloak | Animalia zeluletan. 2 organulu zilindriko, bakoitza 3 hodiko 9 multzoz osatua. | Zelularen zatiketan parte hartu. Material genetikoa berdin banatu. Zilio eta flageloen sorreraren arduradunak. Zentriolo batetik garatzen dira. |
| Nukleoa | Kontrol zentroa, eukariotoetan gehienetan erdian, landare zeluletan alde batean. 4 atal ditu: | Nukleoaren mintza, nukleoplasma, kromatina, nukleoloa |
Nukleoaren Atalak
Nukleoa:
- Nukleoaren mintza: Bikoitza izaten da. Zitoplasmarekin substantziak trukatzeko poro nuklear batzuk ditu. Material genetikoa babesteko eginkizuna du.
- Nukleoplasma: Nukleoan dagoen likidoa da, hialoplasmaren antzekoa. Bertan, erreakzio kimikoak gertatzen dira.
- Kromatina: ...
- Nukleoloak: Nukleoan dauden egitura esferikoak, erribosomak eratzen dituzte.
Landare eta Animalia Zelulen Ezaugarriak
- Landare zelulak: Zelula mintza inguratzen duen pareta sendoa daukate, bakuolo handiak eta kloroplastoak.
- Animalia zelulak: Mintz mehea eta malgua, bakuolo txikiak. Landare zelulenak baino forma irregularragoak. Mota askotako zelulak daude: neuronak, guruin zelulak, muskulu zelulak, sexu zelulak...
Bizidunen Osaera Kimikoa
Bizidun guztiok osagai nagusi berberaz osatuta gaude. Elementu kimiko nagusiak: hidrogenoa, oxigenoa, karbonoa, nitrogenoa.
Konposatuen Proportzioak (gutxi gorabeherakoak)
- %62 ura
- %6 gatz mineralak
- %15 lipidoak
- %16 proteinak
- %1 gainerako guztiak
Substantzia Motak
- Substantzia ez-organikoak: Ura eta gatz mineralak.
- Substantzia organikoak: Proteinak, lipidoak, gluzidoak, bitaminak, azido nukleikoak.
Uraren Garrantzia
Ura: bizidunen funtsezko osagaia, ugarien agertzen den substantzia kimikoa. Bizidunen gorputzaren zatirik handiena urez osatuta dago (%62).
Gatz Mineralen Funtzioak
Gatz mineralak: Disolbaturik, bizidun guztiok ditugu. Prozesu kimikoetan parte hartzen dute.
- Bizidunen atal solido eta gogorrak osatu.
- Erreakzio kimikoetan parte hartu.
- Nerbio bulkadaren transmisioa ahalbidetu.
- Odoleko hemoglobinaren osagai dira.
Lipidoen Ezaugarriak
Lipidoak: Substantzia energetikoak. (C), (H) eta (O) atomoz osatuak daude, batzuetan fosforoa (P) ere bai.
- Energia gordailu gisa funtzionatzen dute.
- Zelulen mintza osatzen dute.
- Ez dira uretan disolbatzen.
Bitaminen Beharra
Bitaminak: Bizidunen organismoak behar bezala funtzionatzeko, eta kopuru txikitan bada ere, behar-beharrezkoak dituen substantziak dira.
Azido Nukleikoen Funtzioa
Azido nukleikoak: Zelulak bere funtzionamendurako behar duen informazioa biltzen dute. 2 eratako azido nukleikoak daude: ARN eta ADN. (C), (O), (H), (N) atomoz osatuta daude.