XVII. Mendeko Euskal Idazleen Bilduma

Latín4,19 KB

Lazarraga (1605)

Jaiolekua: Larrea, Araba.
2004an aurkitutako Lazarragaren eskuizkribua euskal testu garrantzitsuenetarikoa da.

Obra: Bertso, kanta eta maitasun-kontuen bilduma. Kontakizun mitologiko bat ere badu.

Eskuizkribua:

  • 102 orrialde (lehenengo laurak osatu gabeak).
  • Amodioa gai nagusia.
  • Bi herenak poesia.
  • Gainerakoa, artzain-eleberria.

Forma:

  • Prosa eta poesia.
  • Lirika gortesaua.
  • Gehienbat euskaraz.

Euskara:

  • Arabako ipar-ekialdeko euskara.
  • Bizkaieraren aztarnak.
  • Aspaldiko euskararen arrastoak.

Ondorioa: Euskal literatura idatziaren lekukoak Hegoaldean ere badira, bai olerkian, bai prosan.

Transkripzioa:

  • Ez da zientzi helburuz egina, irakurketa errazteko baizik.
  • Testua ez da puntuatu.
  • Idatzitako oharrak kurtsibaz.
  • Hizkiak, silabak eta hitzak egungo irizpideen arabera elkartu eta bananduta.

Axular (XVII. mendea)

Jaiolekua: Urdazubi, Nafarroa.
Iruñean, Lleidan eta Salamancan ikasia. Apaiza Aturben eta erretorea Saran. Sarako eskolako kidea. Predikaria Donibane-Lohizunen.

Obra nagusia: Gero (bi zatitan).

  • “Gero dioenak bego dio” errepikatzen du.
  • Autore klasikoen argudioak eta adibideak erabiltzen ditu.
  • Hiru zatitan egituratua.

Kritika:

  • Idazkerak ematen dio indarra.
  • Esaldi luzeak, menpeko perpausak.
  • Gai sakonak.
  • Sinonimoen erabilera.
  • Sermolaria.
  • Genero pertsuasiboa.
  • Argumentu korapilatsuak.
  • Baliabide erretorikoak.
  • Hiru alderdi:
    • Irakastea: azalpen luzeak, estilo lasaia.
    • Atsegin izatea: helburu estetikoa, kontaketa indartsuak.
    • Mugiaraztea: erritmo arina, galderak.

Piarres Etxepare (XVII. mendea)

Jaiolekua: Donibane-Lohizune, Lapurdi.
Erlijio-gaiez kanpoko lehen itzulpenaren egilea: Itsasoko Nabigazioa (1677).

  • Ternuako itsasgizonei zuzendua.
  • Ale bakarra Pariseko Liburutegi Nazionalean.

Joanes Etxepare (XVI-XVII. mendeak)

Jaiolekua: Ziburu, Lapurdi.
Apaiza eta Sarako Eskolako kidea.

Obra:

  1. Manual deboziazkoa (otoitzak).
  2. Noelak (gabon kantak).
  3. Elizara erabiltzekoak.

Kritika:

  • Kultura handikoa.
  • Euskaraz eta latinez idatzi.
  • Itsasgizonak gogoan.
  • Bertsoen edukia garrantzitsua.
  • Herri doinuetan kantatzeko modukoak.

Oihenart (1667)

Heriotza: Donapaleu, 1667.
Elizgizon ez zen lehen idazlea. Abokatu eta politikaria.

Obra nagusiak:

  1. Notitia Utriusque Vasconiae (latinez):
    • Euskaldunak eta kantabroak bereizten ditu.
    • Nafarroa euskal herriaren ardatz.
    • Euskal leinu kokapen zehatza.
    • Euskara Espainian lehen hizkuntza.
  2. L'art poétique basque (bertsogintzaren arauak).
  3. Oten gaztaroa neurthitzetan (poema liburua).
  4. Les Proverbes Basques (706 atsotitz).

Kritika:

  • Latinezko idazkera bikaina.
  • Atsotitzen bilketa.
  • Iparraldeko koinéa erabili.
  • Bertso landuak, formaren perfekzioa.
  • Amodioaren gaia.
  • Poesia ulertzeko zaila.

Tartas (XVII. mendea)

Jaiolekua: Sohüta, Zuberoa, 1611.
Erretorea Arüen eta Atharratzen. Zubererazko lehen liburuaren idazlea.

Obra:

  1. Ontsa hiltzeko bidia (ondo bizitzen ikasi behar).
  2. Arima penitentaren okupatione debotak (hiru zatitan: otoitza, baraua, limosna).

Kritika:

  • 3. pertsona azalpenetarako, 2. pertsona aholkuetarako.
  • Zuberoako, Nafarroa Behereko eta Lapurdiko euskalkiak, latinezko hitzekin.
  • Kontalari trebea.

Descargar

PDF Word HTML