Latinezko Esapideak eta Zuzenbideko Maximak

Latinezko esapide arruntak

• A posteriori: Zerbait gertatu eta gero. Zerbaiten ondorioak ikusi eta gero.
• A priori: Zerbait gertatu baino lehen. Aldez aurretik.
• Ab illo tempore: Antzinatatik. Garai hartatik.
• Ad kalendas graecas: Inoiz ez.
• Agenda: Egin behar diren gauzak.
• Alea iacta est: (Zesarren hitzak). Jadanik zoria erabakita dago. Ez dago atzera itzultzerik.
• Alma mater: Unibertsitatea.
• Animus in consulendo liber: (M. Porzio Katon). Erabakitzeko espiritu librea.
• Ante meridiem (a. m.): Eguerdia izan baino lehen.
• Post meridiem (p. m.): Eguerdiaren ondoren.
• Captatio benevolentiae: Publikoaren borondate onaren bila.
• Casus belli: Gerrarako kasua.
• Confer (cfr.): Kontsultatu beste lan bat.
• Contradictio in terminis: Oximorona. Kontraesana.
• Corrigenda: Zuzendu behar diren gauzak.
• Cum laude: Aipamen bereziarekin.
• Curriculum vitae: Lanari edota ikasketei lotutako bizitza.
• Deficit: Langa edo muga jakin batera heltzeko falta dena.
• Superavit: Langa edo muga jakin batetik gorako irabazia.
• Do ut des: Eman dezazun ematen dut (trukea).
• In albis: Ikasitakoa edo ikusitakoa ahaztu.
• Ipso facto: Berehala. Momentuan bertan.
• Iunior / Senior: Gazteagoa / Zaharragoa.
• Panem et circenses: Ogia eta zirkuko jokoak.
• Per capita: Pertsona bakoitzeko.
• Placebo: Gustatuko zait. Atsegin izango dut.
• Primum vivere deinde philosophari: Lehenengo bizi izan eta gero filosofatu.
• Prosit: On egin.
• Sui generis: Bere gisakoa.
• Statu quo: Aurreko egoera; gauzak dauden-daudenean.

Zuzenbideko maximak eta esapide legalak

• Ad impossibilia nemo tenetur: Ezin da inor behartu ahal duena baino gehiago egitera.
• Adhuc sub iudice lis est: Epailearen mahai gainean dago auzia, irtenbiderik aurkitzen ez den bitartean.
• Contra iuris civilis regulas pacta conventa non habentur: Ez da onartzen eskubide zibilaren aurkako itunik.
• Cui prodest?: Delitu-egilea da delituari etekina ateratzen diona.
• Dura lex sed lex: Legea gogorra izan daiteke, baina legearen esanak bete egin behar dira.
• Excusatio non petita, accusatio manifesta: Inork galdetu gabe azalpenak ematen dituenak bere burua salatzen du.
• Facta non praesumuntur sed probantur: Ekintzak ez dira aldez aurretik onartu behar: frogatu egin behar dira.
• Ibi potest valere populus ubi leges valent: Herri baten indarra haren legeen indarrean datza. Legeen esanak betetzen diren neurrian, herria gobernatzen duten botere guztiak (judiziala, politikoa eta legala) egonkorragoak izango dira.
• In dubio pro reo: Lege-zalantzarik badago, epaileak salatutakoaren alde egingo du.
• Iudex damnatur cum nocens absolvitur: Errudunari absoluzioa ematen dion epaileak bere burua zigortzen du.
• Legum omnes servi sumus ut liberi esse possimus: Legeen esanetara egon behar dugu; horrela, libreak izango gara.
• Libertas est potestas faciendi id quod facere iure licet: Askatasuna da legez egin daitekeena egin ahal izatea.
• Nemo esse iudex in sua causa potest: Inor ez da epaile norberaren epaiketan.
• Nemo inauditus condemnetur: Ezin da inor zigortu, zigortutakoak esan beharrekoa entzun gabe.
• Optima est lex quae minimum relinquit arbitrio iudicis; optimus iudex, qui minimum sibi: Legerik onena da epailearen esku ahalik eta erabaki gutxien uzten duena; epailerik onena da epailearen beraren esku ahalik eta erabaki gutxien uzten duena.
• Qui iure suo utitur neminem laedit: Legearen esanak betetzen dituenak ez dio inori kalterik egiten.
• Ad referendum: Jakinarazteko baldintzarekin; atribuzio hartarako dituenak onartzeko baldintzarekin.