Wilsonen Zikloa eta Ozeano-Hondoen Hedapenaren Teoria

Enviado por Comunidad Xuletas y clasificado en Geología

Escrito el 9 de Noviembre de 2025 en euskera con un tamaño de 3,3 KB

Wilsonen Zikloa eta Plaken Tektonika

Kontinenteen haustura eta RIFT-a eratzea. Mantuko material beroek litosfera kontinentala bultza, deforma eta mehetzen dute. Azkenean, hautsi egiten da eta, ondorioz, magma irten eta litosferako blokeak irristatzen dira. Rift kontinentala eratzen da.
Adibidez: Afrikako Rift Valley (ozeano bat eratzen ari da).
Ozeanoko arroa eratzea. Lurrazal kontinentalaren bi blokeak banandu eta itsaso estua eratzen da (hondo ozeanikoaren zabaltzeak itsaso estua sortzen du).
Adibidez: Itsaso Gorria.
Ozeanoko arroa zabaltzea. Hondo ozeanikoaren hazkundeak arro ozeaniko heldua garatzen du.
Adibidez: Ozeano Atlantikoa, Indiako Ozeanoa.

Txikiagotzen den arro ozeanikoaren fasea. Litosfera ozeanikoa apurtu eta plaka bat bestearen azpian hondoratzen da (SUBDUKZIOA).
Adibidez: Ozeano Barea.
Arro ozeaniko estuaren fasea. Ozeanoaren murrizpena nabaria da. Kontinentea subdukzio-zonara heltzen da eta bazterreko mendikateak eratzen dira.
Adibidez: Andeak.
Arro ozeanikoaren itxiera eta bi kontinenteko mendikatea eratzea. Litosfera ozeanikoa guztiz hondoratu eta ozeanoa itxi egiten da. Kontinenteak elkarren artean talka egin eta OBDUKZIOZ bata bestearen gainean jartzen dira.
Adibidez: Alpetar motako orogenia (Himalaietan).

Harry Hess geofisikoak 1960an proposatu zuen.
Bigarren Mundu Gerraren ostean, sonar teknologiaren garapenari esker, ozeano-hondoen mapak zehaztasun handiz egin ziren. Horrela, itsas hondoei buruzko gauza gehiago jakin zen (dortsal eta hobi ozeanikoak aurkitu zirenean).
Ozeano-hondoen hedapena dortsaletan gertatzen da eta, hondoa pixkanaka aldentzean, lurrazal ozeaniko berria sortzen du.
Ozeanoaren hondoa dortsalen bi aldeetan etengabe hazten ari da eta hobietara arte lekualdatzen da (gero berriro mantuan sartzeko).
Dortsaletan litosfera berria sortzen da.
Hipotesia frogatzeko, harrien hondar-magnetismoa erabiltzen da.

Baina, zer da hondar-magnetismoa?

Lurraren eremu magnetikoaren ezegonkorragatik, Lurraren polaritatea alderantzikatu egiten da. Polaritate desberdin horiek harrietan erregistratuta geratzen dira. Horri hondar-magnetismoa esaten zaio.
Harri magmatikoak hoztu eta solidotzean, mineral magnetikoak (magnetita) polorantz orientatuta geratzen dira (Lurraren eremu magnetikoarekin lerrokatzen dira).
Orientazio desberdina dago kontinenteak mugitu direlako (poloak ez dira aldatzen).
Magnetitako kristalek iparrorratzen moduan jokatzen dute. Magnetitako kristalen orientazioa irudikatzeko, iparrorratzetako orratzak bezala adierazten dira. Polo gorriak adierazten du non zegoen Lurreko Ipar Poloa, magnetitako kristala hoztu zen garaian.