A Verdade na Filosofía: Criterios e Correntes de Pensamento

A Verdade na Filosofía: Criterios e Posicións

En certas sociedades considérase que a verdade se basea no criterio de autoridade, un procedemento que fundamenta a veracidade dunha afirmación no prestixio de quen a propuxo. Tamén se aceptan as crenzas que perduraron por tradición. O termo grego que traducimos por “verdade” era alétheia, que significaba “desvelamento”.

Que son os Criterios de Verdade?

Se queremos diferenciar o verdadeiro do falso, necesitamos diferentes procedementos chamados criterios de verdade, que permiten xulgar se unha afirmación é verdadeira ou falsa.

Criterios Clásicos da Verdade

• Criterio de Correspondencia

  O criterio de verdade como correspondencia sostén que unha afirmación é verdadeira cando o que di se corresponde coa realidade. Este criterio, por exemplo, coincide coa opinión común de moitas persoas e foi proposto por Aristóteles.

• Criterio de Evidencia

  René Descartes desconfiaba dos criterios de verdade anteriores. Iso levouno a aplicar un método radical, a dúbida metódica, que consistía en poñer en cuestión todo aquilo do que non estivera completamente seguro. Isto levou a Descartes a dubidar ata da existencia real do que o rodeaba. Para Descartes, o criterio de verdade adecuado é o da evidencia. A verdade debe ser evidente e indubidable. Algo é indiscutiblemente verdadeiro cando o captamos mediante a intuición intelectual. Esta primeira verdade indubidable é o cogito cartesiano: “penso, entón existo”. O criterio de verdade como evidencia afirma que algo é verdadeiro cando resulta absolutamente imposible dubidar diso.

• Criterio de Coherencia

  A coherencia é verdadeira cando non é contraditoria e cando encaixa co resto de afirmacións. O criterio da verdade como coherencia defende que unha afirmación é verdadeira cando non é contraditoria e cando encaixa con outras verdades xa establecidas.

Criterios Modernos e Contemporáneos

• Criterio Pragmático (Utilidade)

  A finais do século XIX, en Estados Unidos, xurdiu o pragmatismo, que alcanzou gran relevancia. Para William James, o criterio de verdade é a utilidade. Se os resultados derivados de aceptar unha afirmación son útiles, proveitosos e eficaces, entón esa afirmación é verdadeira. Un pragmatista fixaríase nas consecuencias prácticas que se derivan desta teoría e trataría de comprobar se se verifican na realidade. O criterio pragmático de verdade atende ás consecuencias prácticas que ten aceptar unha afirmación como certa.

• Criterio Consensual (Acordo)

  Segundo Jürgen Habermas e Karl-Otto Apel, o fundamento para afirmar que algo é verdadeiro está no acordo dun proceso de diálogo desenvolvido en condicións adecuadas. Segundo a teoría consensual da verdade, o que consideramos verdadeiro é o produto dun acordo obtido tras un proceso de diálogo. Para que este proceso de diálogo sexa válido, fai falta que estea aberto, que os participantes expresen a súa opinión con liberdade e sen ningún tipo de coaccións, que xustifiquen adecuadamente as súas opinións e que cambien de posición se é necesario. Unicamente na comunidade ideal de diálogo danse estas condicións.

Posicións Filosóficas ante a Verdade

• Dogmatismo

  O dogmatismo cre que é posible coñecer a verdade con total seguridade. Un dogma é un principio firme e certo sobre o que se pode construír o coñecemento. Algúns filósofos dogmáticos son Descartes, Leibniz ou Wolff.

• Escepticismo

  O escepticismo é unha posición filosófica que nega a posibilidade de coñecer a verdade absoluta. Para un escéptico, a verdade absoluta é algo inalcanzable; o máximo que podemos coñecer son afirmacións probables. Filósofos escépticos inclúen Gorgias, Pirrón de Elis, Sexto Empírico, Montaigne ou David Hume. Os escépticos vense obrigados a recoñecer as inevitables limitacións do coñecemento humano e adoptan unha actitude tolerante e aberta ante as ideas alleas. De acordo cos escépticos, todos podemos equivocarnos.