Sexu Bidezko Ugalketa eta Genetikaren Oinarriak

Sexu Bidezko Ugalketa

Sexu bidezko ugalketa: Bi organismo hartzen dute parte eta gameto izeneko zelula espezializatuak eratzen dituzte. Gametoek bi organismoetatik heredatutako karaktereak dituzte. Gametoak zelula haploideak dira.

• Gameto emea: Animalienak obuluak dira, eta landareenak oosferak.
• Gameto arra: Animalienak espermatozoideak dira, eta landareenak anterozoideak.

Gametoak gonadetan sortzen dira. Gonada arrak barrabilak dira, eta emeak obulutegiak.

• Sexubakarrak: Bi banako mota daude: banako batek gonada arrak ditu, eta besteak gonada emeak. Itxura desberdina dute, eta horri dimorfismo sexuala deritzo.
• Hermafroditak: Banako bakoitzak gameto arrak nahiz gameto emeak sor ditzake.

Genetikaren Oinarrizko Kontzeptuak

Genetika: Herentziaren mekanismoak eta haiek arautzen dituzten legeak aztertzen dituen zientzia da.

• Locus: Gene batek kromosoma batean duen kokapen finkoa.
• Aleloak: Karaktere jakin bat kontrolatzen duen gene batek izan ditzakeen aukerak.
• Homozigotoa: Banako batean gene baten aleloak berdinak direnean.
• Heterozigotoa: Banako batean gene baten aleloak desberdinak direnean.
• Genotipoa: Banako batek progenitoreetatik heredatu dituen geneen multzoa.
• Fenotipoa: Organismo batek adierazten dituen karaktereen multzoa.

Mendelen Legeak

1. legea: Karaktere batean desberdinak diren bi linea puru gurutzatzen direnean, ondorengoak uniformeak dira.

2. legea: Lehen belaunaldiko hibridoak gurutzatzean, aleloak bereizi eta gametoetan bakoitza bere aldetik banatzen da.

3. legea: Aleloak bakoitza bere aldetik heredatzen dira, eta ausaz konbinatzen dira ondorengoetan.

Herentzia Motak

Bitarteko herentzia: Bi aleloek beren informazioa proportzio berean adierazten dutenean gertatzen da. Ondorengoak heterozigotoak dira, eta haien fenotipoan progenitoreen tarteko ezaugarriak dituzte.

Kodominantzia: Bi aleloak aldi berean agertzen direnean gertatzen da. Ondorengoak bi progenitoreen ezaugarriak dituzte.

Biki Mota

Biki monozigotikoak: Espermatozoide batek obulu bat ernaltzen du. Zigotoa bitan zatitzen da, eta sexu bereko bi fetu hazten dira.

Biki dizigotikoak: Bi espermatozoidek obulu bana ernaltzen dute. Bi enbrioi sortzen dira, eta sexu desberdinekoak izan daitezke.

Adibideak

X^dY? Bai

XY? Ez

X^dX? Ez

X^dX^d? Bai

X^hY? Bai

XY? Ez

XX? Ez

X^hX? Ez

X^hX^h? Ez da jaiotzen