Rosalía de Castro: vida e obra en galego no Rexurdimento

Rosalía de Castro: Figura clave do Rexurdimento

Rosalía de Castro é a figura máis importante do Rexurdimento e conta cun gran recoñecemento popular.

Vida

Naceu en Santiago en 1837 e morreu en Padrón en 1885. Rexistrada como filla de pais descoñecidos, viviu ata a adolescencia coa súa madriña nunha aldea cerca de Padrón. Na adolescencia viviu en Santiago coa súa nai e participou no Liceo da Xuventude. En 1856 mudouse a Madrid, onde coñeceu ao seu esposo, Manuel Murguía. En 1875 trasladouse á Casa da Matanza, en Padrón, onde faleceu en 1885.

Obra en galego

Poesía

A súa obra literaria en galego consta de tres títulos, entre os que destacan especialmente dous poemarios: Cantares gallegos (1863) e Follas novas (1880).

Prosa

Rosalía deixou inédito un conto de tipo popular, Conto gallego, que sería publicado postumamente no ano 1923 en Bos Aires, no «Almanaque Gallego» que dirixía Manuel de Castro. Ademais, debemos considerar tamén dentro da súa produción en prosa galega os proemios das dúas obras poéticas que publicou na nosa lingua.

Cantares gallegos

O 17 de maio de 1863 sae do prelo do vigués Juan Compañel a primeira edición de Cantares gallegos, o primeiro libro que se publicaba escrito integramente en galego. A súa publicación ficará na historia de Galicia como o fito co que se inaugura o Rexurdimento das letras galegas.

Esta primeira obra de Rosalía en galego responde a dúas motivacións:

• Compromiso: O compromiso explícito da autora coa terra e a xente de Galicia e o desexo de contribuír á dignificación do seu idioma.
• Tradición: A intención de glosar poeticamente unha serie de coplas populares (incorporadas aos poemas a xeito de refrán), dun modo parello ao que fixera o poeta biscaíño Antonio Trueba no Libro de los cantares en 1851.

Trátase dunha colección de 36 poemas onde se abordan distintos temas:

• Temática costumista-folclórica: Desenvólvese en poemas nos que se describen tipos e costumes galegos (o gaiteiro, as devocións populares, as romarías, etc.).
• Temática amorosa: Adoita darse en poemas nos que a muller ou o home expoñen a súa coita amorosa.
• Temática intimista: Aparece en dúas composicións que aluden á saudade ao evocar a terra ou os antergos.
• Temática de denuncia: Dáse naquelas composicións que tratan problemas de índole social, como a emigración ou a marxinación do país.

Formas e recepción

A obra utiliza versos de arte menor e rima asonante, empregando recursos como a aliteración, a anáfora e comparacións poéticas. A súa recepción foi de gran entusiasmo dentro e fóra de Galicia.

Follas novas

En 1880, Rosalía de Castro publica Follas novas, o seu segundo e derradeiro libro de poemas en galego. No limiar do libro, a autora dá testemuño da súa decisión de non volver escribir en galego, debido a razóns como o fracaso na política ou as críticas recibidas.

Se o comparamos con Cantares gallegos, en Follas novas atopamos dúas liñas:

• Liña continuadora: Poemas de inspiración popular e temática costumista ou crítica, nos que predomina a visión obxectiva.
• Liña renovadora: Novidosa na poesía galega, con poemas de temática metafísica e existencial, cunha visión subxectiva marcada pola saudade e o pesimismo.

Estrutura e contido

Os 136 poemas que compoñen esta obra aparecen organizados en cinco apartados: «Vaguedades», «Do íntimo», «Varia», «Da terra» e «As viúdas d'os vivos e as viúdas d'os mortos».

• Intimismo: En «Vaguedades» e «Do íntimo» predomina a subxectividade (saudade, desacougo, angustia).
• Social e costumista: En «Da terra» e «As viúdas d'os vivos e as viúdas d'os mortos» predomina a obxectividade (denuncia das inxustizas, solidariedade, feminismo).
• Varia: Trátanse temas diversos desde diferentes perspectivas.

O galego de Rosalía

A súa lingua baséase na fala oral, chea de castelanismos infiltrados na fala popular, dialectismos como o seseo e vulgarismos. Con Cantares gallegos consolidou de maneira definitiva o renacer da moderna literatura galega e con Follas novas elevou o discurso poético.