A Restauración Borbónica e a Primeira República Española

A Restauración: Retorno da Monarquía e Constitución de 1876

A Restauración xurde tras o fracaso da experiencia democratizadora do Sexenio como un intento de articular un sistema político estable e de signo conservador. O seu principal artífice foi Antonio Cánovas del Castillo, quen se inspirou no modelo bipartidista británico e nunha suposta tradición española de equilibrio entre a Coroa e as Cortes.

O Manifesto de Sandhurst

O regreso dos Borbóns foi preparado coidadosamente. O Manifesto de Sandhurst (1874), redactado por Cánovas en nome de Afonso XII, defendía:

• O principio monárquico e a lexitimidade histórica.
• Unha monarquía constitucional baseada no liberalismo doutrinario.
• O respecto ao Parlamento.

Medidas do réxime e fin dos conflitos

Tras o pronunciamento de Martínez Campos, o goberno buscou pacificar o país mediante:

• Control municipal: A Lei de 1877 eliminou a autonomía dos concellos.
• Fin das guerras: Derrota do carlismo (1876) e a Paz de Zanjón en Cuba (1878).

A Constitución de 1876

Foi a máis duradeira da historia de España. Estableceu unha monarquía constitucional con soberanía compartida entre o Rei e as Cortes. Destaca polo seu carácter ecléctico e a súa flexibilidade, permitindo a alternancia pacífica entre partidos.

A vida política: Quenda, caciquismo e fraude

O sistema baseábase na quenda pacífica entre o Partido Liberal-Conservador (Cánovas) e o Partido Liberal-Fusionista (Sagasta). A estabilidade lográbase mediante o fraude electoral, onde o cacique local manipulaba os resultados para garantir a maioría do partido gobernante.

A Primeira República (1873)

Proclamada o 11 de febreiro de 1873, a República foi recibida con entusiasmo polas masas, pero marcada pola inestabilidade e as divisións internas entre federalistas e unitarios.

O proxecto de Constitución Federal

O goberno de Pi i Margall impulsou un proxecto constitucional que propoñía un Estado non centralista, recoñecendo a soberanía popular e a estrutura federal, aínda que nunca chegou a aprobarse.

O problema cantonalista

A insurrección cantonalista, impulsada polos republicanos intransixentes, buscaba aplicar o federalismo desde abaixo. A súa represión militar, iniciada por Salmerón, fortaleceu o papel do exército como garante da orde social.

O final da República e o inicio da Restauración

Tras o goberno conservador de Castelar e o golpe do xeneral Pavía, o réxime republicano colapsou. O pronunciamento de Martínez Campos en Sagunto (1874) puxo fin á experiencia republicana, dando paso á Restauración borbónica baixo o reinado de Afonso XII.

A Revolución Gloriosa e a Constitución de 1869

En 1868, a revolución A Gloriosa expulsou a Isabel II, abrindo paso ao liberalismo democrático. O Pacto de Ostende foi clave para unir ás forzas opositoras. A Constitución de 1869 estableceu o sufraxio universal masculino e amplas liberdades, marcando o inicio dunha etapa de grandes transformacións sociais e políticas que culminarían na efémera Primeira República.