Ramon Saizarbitoria: Biografia, Lanak eta Ekarpenak

Ramon Saizarbitoria: Idazlea eta Literatur Berritzailea

Biografia eta Ibilbidea

Ramon Saizarbitoria Zabaleta (Donostia, 1944ko apirilaren 21a) soziologoa eta euskal idazlea da. Batik bat eleberriak landu ditu, baina saiakera eta poesia generoetan ere aritutakoa da. Euskal literatura modernoaren aitzindaritzat jotzen da, 64ko belaunaldia deitu izan zaion horren baitan. 1967an Lur argitaletxea sortu zuen beste idazle batzuekin batera. 1970eko hamarraldian, Oh Euskadi eta Ustela literatura aldizkarien sortzaileetako bat izan zen. Halaber, Zeruko Argia eta Jakin aldizkarietan idatzi zuen. Gaur Soziologia azterketa-taldean lan egin zuen. Saizarbitoriaren eleberriek eragin handia izan dute euskal literatura modernoan. 1969an Egunero hasten delako eleberria argitaratu zuen; abortuari buruzkoa da, eta euskal literaturako lehen eleberri modernotzat jotzen da, hizkuntzaz eta gaiez guztiz berritzailea baita. Eleberri horretan euskaraz ordu arte erabili gabeko teknikak erabili zituen: Frantziako Nouveau Roman joeraren objektibotasuna eta, James Joyceren eraginez, barne bakarrizketa, elkarrizketen trataera, elipsia eta flash-back delakoa, besteak beste. Ehun metro (1976) eleberrian aurreko bide beretik jarraitu zuen. Eleberriak ETAko kide baten istorioa kontatzen du, flash-back teknika muturreraino eramanez eta elebitasuna baliabide estilistiko gisa erabiliz. 1980ko hamarkada isilean eman ondoren, 1990ekoaren bigarren erdialdean indarrez itzuli zen literaturgintzara.

Lanak

Eleberriak

• Egunero hasten delako (1969)
• Ehun metro (1976)
• Ene Jesus (1976), Kritika Saria.
• Hamaika pauso (1995), Kritika Saria.
• Bihotz bi. Gerrako kronikak (1996), Kritika Saria eta 1997ko Zabalkunde Saria.
• Gorde nazazu lurpean (2000), Kritika Saria eta Euskadi Saria.
• Gudari zaharraren gerra galdua (2000).
• Rossettiren obsesioa (2001).
• Bi bihotz, hilobi bat (2001).
• Kandinskyren tradizioa (2003).
• Martutene (2012), 2013ko Euskadi Saria.

Saiakerak

• Mendebaleko ekonomiaren historia: Merkantilismotik 1914ra arte (1970).
• Nacer en Guipúzcoa (1981).
• Perinatalidad y prevención (1981).
• Aberriaren alde (eta kontra) (1999).

Poesia

• Poesia banatua (1969).

Euskal Gramatikari Buruzko Apunteak

Juntagailuak eta Menderagailuak

Juntagailuak:

• Emendiozkoak: adibidez, eta.
• Hautakariak: adibidez, edo, ala.
• Aurkariak: adibidez, baina, baizik.
• Alborakuntzakoak: perpausak bata bestearen ondoan jartzen dira, puntuazio-marken bidez lotuta (adibidez, koma ',', puntu eta koma ';').

Menderagailuak:

• Konpletiboak: -ela, -enik, -elako, -tzea, -tzeko, -tzeari (Zer? galderari erantzuten diote).
• Zehar galderak: -en, -en ala ez, -enentz (Zer? galderari erantzuten diote, galdera bat barne hartuz).
• Erlatiboak: -en, -eneko, zein, bait-, zeina, -tako, -dako, -riko (izenlagunaren funtzioa betetzen dute).
• Moduzkoak: -en bezalakoa/-modukoa, -enez, -en antzera.
• Denborazkoak: -enean, -enerako, ondoren, -tzerakoan.
• Kontsekutiboak: hain... ezen, bait-, -en (perpaus nagusiaren ondorioa adierazten dute).
• Konparaziozkoak: baino...-ago, bezain, beste.
• Baldintzazkoak: ba-, baldin-, -ez gero, ezik/ezean, -kotan.
• Kontzesiboak: arren, -agatik, nahiz eta.
• Helburuzkoak: -tzera, -tzekotan, -tzearren.
• Kausazkoak: -elako, -tzeagatik, bait-, -enez gero.

Aditz Jokaerak

Subjuntiboa

• Nor: (ni) nadin, (gu) gaitezen (orainaldia); (ni) nendin, (gu) gintezen (lehenaldia).
• Nor-Nori: (niri) nakidan, (guri) gakizkigun (orainaldia); (niri) nenkidan, (guri) genkizkigun (lehenaldia).
• Nor-Nork: (nik hura) dezadan, (guk hura) dezagun (orainaldia); (nik hura) nezan, (guk hura) genezan (lehenaldia).
• Nor-Nori-Nork (objektu pluralarekin, adibidez): (nik hari haiek) diezazkiodan, (guk hari haiek) diezazkiogun (orainaldia); (nik hari haiek) nizkion, (guk hari haiek) genizkion (lehenaldia).

Ahalera

(Aditz laguntzaileari -ke- morfema gehituz eratzen da; hemen -(e)n menderagailurik gabe aurkeztua):

• Nor: (ni) naiteke, (gu) gaitezke (orainaldia); (ni) nintekeen, (gu) gintezkeen (lehenaldia).
• Nor-Nori: (niri) nakidake, (guri) gakizkiguke (orainaldia); (niri) nenkidakeen, (guri) genkizkigukeen (lehenaldia).
• Nor-Nork: (nik hura) dezaket, (guk hura) dezakegu (orainaldia); (nik hura) nezakeen, (guk hura) genezakeen (lehenaldia).
• Nor-Nori-Nork (objektu pluralarekin, adibidez): (nik hari haiek) diezazkioket, (guk hari haiek) diezazkiokegu (orainaldia); (nik hari haiek) niezazkiokeen, (guk hari haiek) geniezazkiokegun (lehenaldia).

Baldintza

(Baldintza-perpausetako adizkiak; protasian iraganeko formak eta apodosian ondoriozkoak):

• Nor: Protasia (baldintza): banintz (ni), bagina (gu). Apodosia (ondorioa): nintzateke (ni), ginateke (gu).
• Nor-Nori: Protasia: balitzait (niri), balitzaigu (guri). Apodosia: litzaidake (niri), litzaiguke (guri). (Objektu pluralarekin: balitzaizkit / litzaizkidake).
• Nor-Nork: Protasia: banu (nik hura), bagenu (guk hura). Apodosia: nuke (nik hura), genuke (guk hura). (Adibidez, zuk ni: protasia baninduzu, apodosia nindukezu).
• Nor-Nori-Nork: Protasia: banio (nik hari hura), bagenio (guk hari hura). Apodosia: nioke (nik hari hura), genioke (guk hari hura). (Objektu pluralarekin: banizkio / nizkioke. Adibidez, nik zuri hura: protasia banizu, apodosia nizuke; nik zuri haiek: protasia banizkizu, apodosia nizkizuke).