Ornogabeak: Ezaugarriak eta Sailkapena

Biología2 ene 20256,37 KB

Ornogabeak

Urtarrak dira, gehienak itsastarrak.
Gorputz biguna dute, zuloz betea.
Forma irregularra izaten dute: zaku-forma, kopa-forma eta zuhaitz-itxura.
Tamaina askotakoak daude, milimetro gutxikoetatik metro batetik gorakoetara.
Sakoneko nahiz azaleko substratuan finkatzen dira, baina, batik bat, arroken gainari helduta.
Zulo handi bat edo bi eta zulo txiki asko dituzte.
Barrualdean ganbera batzuk dituzte, elkarrekin eta azaleko zuloekin komunikatuta.
Ganberetan zelula flagelodunak daude.
Flageloak astinduz ur-zirkulazioa eragiten dute, eta uretatik elikagaiak xurgatzen dituzte.

Itsastarrak dira.
9.000 espezie inguru ezagutzen dira.
Tamaina desberdinetakoak dira.
Garro erresumingarriak dituzte.
Animalia txikiak jaten dituzte.
Ahoa dute, eta garroekin harrapatu eta ahoratzen dituzte harrapakinak.
Jandakoa gorputz barruan duten zaku moduko batera iristen da, eta bertan liseritzen dute.
Marmokak: aterki itxura dute, garroak eta ahoa behean dituzte, eta aske bizi dira.
Polipoak: zaku-itxura dute, garroak eta ahoa goian dituzte, eta substratuari itsatsita bizi dira.
Knidario gehienek gorputz biguna dute.
Polipo batzuek, koralek esaterako, karearrizko egitura zurrunak eta kolore bizikoak dituzte.
Knidarioak ozeano eta itsaso guztietan bizi dira, gehienak sakonera gutxiko ur beroetan.
Australiako koral-hesi handia polipoen kolonia erraldoi bat da, 1.000 km² ingurukoa.

Uretan nahiz lehorrean bizi daitezke.
Gorputz bigun luzeak eta zilindrikoak dituzte, segmentu ugariz eratuak (annelus: eraztun).
12.000 espezie inguru ezagutzen dira.
Ahoa eta uzkia dituzte.
Ahoaren ondoan, batzuek begi sinpleak eta organo errezeptoreak dauzkate: usaimena, ukimena, hezetasuna igartzekoak, etab.
Mugitzeko: askok keta deritzen filamentu zurrunak dituzte eraztunetan. Gainera, gorputzaren uhin-mugimenduak erabiltzen dituzte.
Zuloak eta galeriak eraikitzen dituzte bertan bizitzeko.
Elikadura: gehienak lurzoruko materia organikoz elikatzen dira; batzuk itsas planktonez, eta beste batzuk, berriz, beste animalia batzuen odolez.
Ugalketa: normalean sexuala da. Batzuk sexu bakarrekoak dira, eta beste batzuk hermafroditak.

Poliketoak: Keta ugari dituzte. Gehienak itsastarrak dira. Adibidez, itsas zizareak.
Oligoketoak: Keta gutxi dituzte. Normalean hermafroditak dira. Adibidez, lur zizareak.
Hirudineoak: Ez dute ketarik, eta bentosak garatu dituzte ahoan eta atzeko muturrean. Gehienak parasitoak dira. Adibidez, izainak.

Uretakoak eta lehorrekoak izan daitezke.
Gorputz biguna dute, eta batzuetan maskorrez estalita dago.
Gorputzak hiru zati ditu: burua, errai-masa eta oina.
Buruan begiak, ukimen-garroak eta beste zentzumen-errezeptore batzuk dituzte.
Ahoa ere buruan dute, eta ahoaren barruan erradula (kitinazko hortzak dituen mihi antzekoa) dute. Erradula molusku askoren elementu bereizgarria da (bibalbioek izan ezik).
Errai-masan moluskuaren organo gehienak daude. Errai-masa inguratzen duen geruza batzuetan maskorra osatzen da.
Oina masa gihartsu bat da, eta forma bat edo bestea hartzen du, moluskuaren mugimendu motaren arabera.
Elikatzeko modu asko dituzte: muskuiluek ura iragazten dute, barraskiloek landareak jaten dituzte, eta txibiek, adibidez, beste animalia batzuk jaten dituzte.

Gasteropodoak: Oina errai-masari lotuta dute, eta batzuek maskor bat dute. Adibidez: barraskiloak, lapak, bareak, itsas erbiak, itsas belarriak eta magurioak.
Bibalbioak: Sedentarioak dira, eta ez dute zefalizaziorik. Adibidez: txirlak, muskuiluak eta ostrak.
Zefalopodoak: Burua oso garatuta dute, eta oinarekin batera integratu da, tentakulu harrapatzailez inguratuta dagoelarik.

Animalien % 80a dira.
Zooplanktonetik (krill) handiagoetara doaz.
Kitinazko exoeskeletoa dute.
Gorputz segmentatua dute.
Sistema zirkulatorio irekia dute (odola ez dago beti hodien barruan), eta odola kuprean oinarrituta dago.
Bihotza alde dortsalean (goikaldean) dute, eta nerbio-sistema bentralean (behekaldean).

Kelizeratuak: Klase ugariena eta ezagunena Arachnida da (armiarmak eta eskorpioiak). Artikulatutako lau hanka pare dituzte.
Krustazeoak: Adibidez: karramarroak, izkirak eta lanpernak. Askok lau antena pare dituzte buruan, begi handiak buruari itsatsiak, eta horien atzean barailak.
Miriapodoak: Adibidez: ehunzangoak.
Intsektuak: Gorputza hiru ataletan banatuta dute (burua, toraxa eta abdomena), eta guztiek 6 hanka dituzte. Buruan antena-pare bat dute, eta toraxean hiru pare ibil-hanka eta, batzuetan, hego-pare bat. Metamorfosia burutzen dute bizi-zikloan zehar. Gehienak lehortarrak dira, nahiz eta batzuk parasitoak izan. Badira urtarrak ere.

Itsastarrak dira.
Adibideak: itsas izarrak, itsas trikuak, holoturiak (itsas pepinoak) eta ofiurak.
Kaltzio karbonatozko exoeskeletoa izaten dute.
Larbak ziliatuak dira, eta aske egiten dute igeri.
Larbek simetria bilaterala dute, baina geroago soilik parte bat garatzen da, simetria pentarradiala lortuz.
Sistema zirkulatorio sinplea eta liseriketa-hodi osoa dituzte.
Nerbio-sistema erradiala dute, eta nerbioek konexioak egiten dituzte sare bat osatuz.
Nerbioek eraztun bat sortzen dute ahoaren inguruan, eta beso bakoitzerantz joaten dira.
Nerbioek mugimendua koordinatzen dute.
Gehienek, itsas pepinoak (holoturiak) izan ezik, burmuin bat daukate, baina oso txikia.
Ugalketa: sexuak, oro har, bereizita daude. Normalean kanpo-ernalketa gertatzen da. Askok ugalketa asexuala izan dezakete.