Oinarrizko Kontzeptu Ekonomikoak: Baliabideak, Aurrekontua eta Finantzaketa
1. Ekoizpen Baliabideak
Ondasun eta zerbitzu ekoizteko eta banatzeko erabilitako oinarrizko elementuak dira. Hauek dira: Natura-baliabideak, Lana eta Kapital-ondasunak.
Errentak
Ekoizpen baliabide bat denbora-aldi jakin batean erabiltzearen truke ordaintzen den balioa da. Adibidez: Soldata, alokairua eta interesak.
3. Aurrekontua
Finantza-plan pertsonalizatu bat da, gastuak kontrolatzen eta diru-sarrerei ahalik eta probetxu handiena ateratzen laguntzeko tresna.
4. Gastuak
Gastu motak honako hauek dira:
- Gastu finkoak (Nahitaezkoak): Ezin dira ordaindu gabe utzi (adibidez, Hipotekak).
- Gastu aldakorrak (Beharrezkoak): Murriztu daitezke, baina ezin dira guztiz kendu (adibidez, Janaria).
- Gastu ez-beharrezkoak: Egin gabe utz daitezkeenak (adibidez, Zinema).
6. Aurrezkia
Gure diru-sarreretatik kontsumitzen ez dugun zatia da. Gaur egungo diru-sarreren etorkizunean egin dezakegun kontsumoa da.
Helburuak
- Larrialdiak, ezustekoak eta helburu zehatzak.
Abantaila
- Diru segurua eta erabilgarria.
Eragozpena
- Errentagarritasun txikiagoa.
8. Inbertsioa
Etorkizunean diru gehiago lortzeko asmoz diruari ematen zaion erabilera da.
Helburuak
- Aurrezkia eta errentagarritasuna uztartzea.
Abantaila
- Aukera asko, inbertitzailearen profila kontuan hartuta.
Eragozpena
- Arriskuak ditu.
Finantza-terminologia
- Gizarte-kotizazioak: Enpresek eta langileek Gizarte Segurantzari aldian-aldian egiten dizkioten ekarpenak dira, trukean, zenbait prestazio jasotzeko eskubidea izan dezan langileak.
- Zergak: Sektore publikoak exijitutako ordainketak dira.
- Tasak: Zerbitzu publiko baten truke ordaintzen dira.
- Likiditatea: Inbertsio batek diru bihurtzeko duen gaitasuna da.
- Akzio: Enpresa baten jabetza-ehunekoa adierazten duten tituluak dira, eta jabeei eskubide ekonomikoak eta kudeaketarako eskubideak ematen dizkiete.
- Berandu-interesak: Ordainketa edo betebehar batean atzeratzeagatik aplikatzen diren interesak dira.
- Hartzekoduna: Zor bat kobratzeko pertsona duen eskubidea da.
- Asegurua: Kontratu bat da, haren bidez, aseguru-etxeak hirugarren bati kalte-ordainak emateko konpromisoa hartzen du kontingentzia edo ezbeharren bat gertatzen bada.
- Kontingentzia: Polizan aurreikusitako gertaera, aseguratzaileak bere betebeharrak betetzea dakarrena.
- Prima: Aseguruaren prezioa da.
- Poliza: Kontratuaren baldintzak jasotzen dituen dokumentua da.
10. Zorra
Etorkizuneko dirusarreren kontura gaur egun egiten den kontsumoa da.
Zor motak:
- UTB oso handia.
- Kontsumo-maileguak beharrezko ez diren ondasunentzat.
- Etorkizunean balioa handitzeko potentziala duten inbertsioak edo sarrerak sortzeko helburua dutenak.
- Ondasunak edo beste inbertsio batzuk merkeegi saldu beharrik ez izateko zorrak.