Oinarrizko Ekonomia: Lana, Baliabideak eta Enpresa

Economía6,82 KB

Oinarrizko kontzeptuak: Lanak eta Egunak

Lanak eta Egunak: Oinarrizko kontzeptuak

Zer aztertzen du ekonomia?

Ekonomia gizarteak eskura dituen baliabideekin gizartearen beharrizan indibidualak edo kolektiboak ahalik eta hobekien betetzeko egiten diren hautaketak aztertzen ditu.

Definizioa

Definizioa: Agente ekonomikoek (familia, enpresak eta estatuak) baliabide urriak nola erabiltzen dituzten, ondasun eta zerbitzuak ekoizteko eta gizarteko kideen artean banatzeko arazoa aztertzen dute.

Baliabideak

Natura-baliabideak: Ekoizpen faktorea.

  • Berriztagarriak: Ez dira agortzen edo denbora gutxian birsortzen dira.
  • Ez berriztagarriak: Agortu egiten dira. Beharrezkoa da enpresentzat.

Kapitala

Kapitala: Ekoizpen faktorea; natura-baliabideak ez diren baliabideak.

  • Kapital fisikoa: Elementu materialak (eraikinak, makinak, tresnak…).
  • Giza kapitala: Langileen trebetasun-maila, prestakuntza eta esperientzia.
  • Finantza kapitala: Enpresa bat sortzeko eta jarduerari eusteko behar den dirua.

Lana

Lana: Giza jarduera, fisikoa edo intelektuala, ondasun eta zerbitzuak ekoizteko beharrezkoa. Diru-sarreren iturri nagusia da.

Ezagutza eta egiten jakitea

Ezagutza: Ekonomia lehiakorra izateko kalitate oneko hezkuntza-sistema eta ikerkuntza-zentroak beharrezkoak dira.

Egiten jakitea: Jarduera bat gauzatzeko beharrezko ezagutza praktikoak.

Teknologia

Teknologia: Ondasunak eta zerbitzuak ekoizteko teknikak.

  • Eskuzko ekoizpena: Gizakien indarra eta tresnen erabilera.
  • Ekoizpen mekanizatua: Makinen indarra eta langileek makinen erabilera.
  • Ekoizpen errobotizatua: Makinek tresnak jarri eta kontrolatzen dituzte.

Nabarmena: Guztiek ezin dituzte teknologia aurrerapenak baliatu; teknologia-, ikerketa-, garapen- eta berrikuntzaren (I+G+B) emaitzak garestiak izan daitezke.

Ekonomia-jardueren teknifikazioak jarduera motak baldintzatzen ditu.

Enpresa

Enpresa - definizioa: Giza, teknika, finantza eta marketin elementu edo faktoreek osatzen duten erakundea; faktore horiek konbinatu eta antolatzen dira.

Hiru ezinbesteko alderdi koordinatzen dituen sistema bat da:

  • Ekoizpen faktoreak
  • Marketina
  • Ekoizpen faktoreen finantzazioa

Koordinazioa: zer behar da enpresa batean?

  • Antolakuntza bat
  • Zuzendaritza bat
  • Politika bat
  • Estrategia bat

Funtzioak

Funtzioa: Enpresak helburuak lortzeko jarduera ezberdinak egin behar ditu:

  • Erosketa eta hornikuntza: Enpresak lehengaiak, produktu erdi-bukatua edo bukatuak erosi behar ditu, produkziora edo banaketara dedikatzen denaren arabera.
  • Produktuzioko funtzioa: Lehengaiak edo bitartekoak aldatu egiten dira enpresak saltzen dituen ondasunak lortu arte.
  • Merkatal funtzioa (Marketina): Enpresak bere produktuak edo zerbitzuak erosiko dituztenen esku jartzean datza.
  • Giza baliabide funtzioa: Enpresak arduratzen da nor aukeratzen den eta nola kudeatzen den.
  • Finantza sistema: Edozein enpresa fondoak behar ditu sortzen diren gastuak ordaintzeko. Finantza funtzioaren helburua errentagarria izatea eta dirua lortzea da.

Ikerketa, Garapena, Berrikuntza (I+G+B): Enpresen arteko lehiaketa handitzen den neurrian, gero eta garrantzi gehiago ematen zaio ikerketari, bai merkataritza-ikerketari bai teknikoari.

Antolakuntza eta zuzendaritza: Planifikazio eta kudeaketara dedikatzen den lan-taldea.

Informazio sistema: Aurreko guztiak koordinaturik ez badaude, ez dago ezer egiterik. Oso beharrezkoa da departamentuen arteko informazio-sistema eraginkor bat ezartzea.

Enpresa motak

Tamainaren arabera:

  • Mikroenpresak: (1-10)
  • Txikiak: (10-20)
  • Ertainak: (20-100)
  • Handiak: (+100)
  • Makroenpresak: (multinazionalak)

Jardueraren arabera

  • Lehen sektorea: Erauzteko industriak (nekazaritza, abeltzaintza…)
  • Bigarren sektorea: Ekoizpen prozesu bat (edo gehiago) behar dutenak (eraldatzeko industriak).
  • Hirugarren sektorea: Zerbitzuak: merkataritza, garraioa, turismoa eta zerbitzuak.

Jabetza

  • Indibiduala: Jabea pertsona fisiko bat da (autonomoa). Arriskua bere gain hartu eta enpresa kudeatzen du.
  • Sozialak: Pertsona batzuek inbertitzen dute.

Sozietate mota batzuk

Sozietate anonimoa: Sozietate guztiz kapitalista da. Kapitala elementu garrantzitsu bakarra da. Merkatuak da helburu nagusia; ahal den diru gehien lortzea da helburua. Enpresa handien beharretara hobeto egokitzen den sozietate mota da.

Sozietate kooperatiba: Bazkide talde batek osatzen dute. Ekonomia, gizarte eta kultur helburuak ditu. Erakundearen jabetza bazkideena da eta bere kudeaketa demokratikoa; bazkide bakoitzak boto bat. Bazkide guztiek eskubide eta eginbehar berdinak dituzte eta irabaziak beraien artean banatzen dira.

Lan mundua

Biztanleri aktiboak eta ez-aktiboak

Biztanleri aktiboak: Ondasunak eta zerbitzuak emateko prest dauden pertsonek (16 urtetik aurrera). Landunak eta langabeak sartzen dira, baina lanen bila dabiltzanak ere bai.

Biztanleri ez-aktiboak: Landutzat edo langabetzat hartzen ez diren pertsona guztiak: ikasleak, erretiratuak edo pentsiodunak, lanerako ezinduak.

Lan merkatuaren oinarria

Lan merkatua: Enpresek egiten duten lan-eskaintzek eta pertsonak egiten duten lan-eskariek osatzen dute.

Lan merkatu antolaketa

  • Soldatapekoak: Beste pertsonen konturako lana; lana soldata baten truke.
  • Langile autonomoa: Norberaren konturako lana.
  • Beste langile batzuk kooperatibetan: etekinak banatu eta erabakiak denon artean hartzen dira.

Lan merkatu azterketa

Biztanleri aktiboa

Jarduera-tasa: --------------------------------- x 100

Guztizko biztanleria

Langabetuak

Langabe-tasa: ----------------------------- x 100

Biztanleri aktiboa

Oharra: Formulazio horiek kalkuluen erakusgarri moduan daude; zehazki aplikatzeko kasu bakoitzean datuak jarri behar dira.

Descargar

PDF Word HTML