Nazismoa: jatorria, boterea eta erregimen totalitarioa

Resumen

Dokumentu honek nazismoaren jatorria azaltzen du, Weimarko Errepublikaren krisitik hasi eta Hitler boterera iritsi zen arte. Halaber, Alemania Naziaren erregimen totalitarioa, arraza politika, kontrol metodoak eta ekonomia nazia aztertzen ditu. Ikasleak ulertuko du nola eraiki zen diktadura eta zer ondorio izan zituen.

Puntos clave

1919an Weimarko Errepublika sortu zen, gerra galdu ostean eta Konstituzioa onartu ondoren.
Hitler 1923an Alderdi Nazia bideratzen hasi zen eta Mein Kampf liburua idatzi zuen kartzelan.
1929ko krisi ekonomikoak langabezia eta pobrezia handitu zituen, eta muturreko alderdiek indarra hartu zuten.
1933an Hindenburg presidenteak Hitler kantzilar izendatu zuen, enpresariek bultzatuta.
1934an Hitler estatuburu bihurtu zen eta Hirugarren Reicha hasi zen.
Arraza politikaren barruan juduen jazarpena gertatu zen, Nurembergeko Legeak (1935) eta Holokaustoa (1942) barne.
Ekonomia nazia armagintzara bideratu zen, autarkia lortzeko eta inperio bat eraikitzeko, Bigarren Mundu Gerran sartzeko.

Ponte a prueba

Nazismoa: Jatorria, Boterea eta Erregimena

1. Nazismoaren jatorria

Gerra galdu eta, Alemanian hauteskundeak egin ziren Biltzar Konstituziogilea sortzeko. Weimar hirian elkartu ziren hau egiteko eta, konstituzioa onartu zuten, Alemania herri demokratiko bihurtu zen 1919an. Gehiengoa Alderdi Sozialdemokrataren eskuetan geratu zen.

Weimarko Errepublika Ahula

Testua hemen ez dago, baina azpiatal gisa mantendu da.

2. Hitler eta Alderdi Nazia

Hitler sozialisten liderra bihurtu zen 1923an.

Porrot egin zuen estatu-kolpe bat eman eta gero, kartzelan sartu eta Mein Kampf (Nire Borroka) liburua idatzi zuen. Bertan, nazismoaren ezaugarri nagusiak azaltzen ditu:

Juduenganako gorrotoa (antisemitismoa).
Arraza arioaren nagusitasunaren nagusitasuna.
Arioek beste herrialdeetako lurraldeak konkistatzea (Lebensraum).

3. Hitler boterera iritsi

1929ko krisiak gogor jo zuen Alemania (langabezia, austeritate neurriak, prezioen gorakada...). Langileak pobretu ziren.
Gizarte tentsioak handitu eta langileek muturreko alderdietara jo zuten (komunista eta nazia).
Iraultza baten beldur zeuden industria eta bankuetako jabeak nazien alde jarri ziren.
1932ko hauteskundeetan Alderdi Nazia boto asko jaso zuen; nahiz eta gobernatzeko gehiengoa ez eduki, Hindenburg presidenteak, enpresariek bultzatuta, Hitler kantziler izendatu zuen 1933an.

4. Alemania Nazia: Erregimen Totalitarioa

1933ko hasieran naziek Reichstageko (parlamentua) sutea eragin zuten eta komunistei leporatu zieten errua.
Hitlerrek alderdi guztiak debekatu zituen.
1934: "Labana Luzeen Gaua" delakoan, alderdi barruko etsaiak hil zituen.
Urte berean, Hindenburg presidentea hil eta gero, Hitler estatuburu bihurtu zen.
Hirugarren Reicha hasi zen.

Arraza Politika

Bere helburua arraza purua lortzea zen, horretarako:

Gaixoak eta desgaituak hil zituen.
Juduak jazarri zituen:
- 1933: Ogibide askotan aritzea debekatu zitzaien (medikuntzan, hezkuntzan...).
- 1935: Nurembergeko Legeak: juduen eta arioen arteko ezkontzak debekatu.
- 1938: "Kristal Hautsien Gaua": ehunka judu hil eta milaka kontzentrazio-esparruetara bidali.
- 1942: Milioika judu akabatu zituzten (Holokaustoa).

Kontrol Metodoak

Naziek beldurrean oinarritutako metodoak erabili zituzten jendea kontrolatzeko:

SS (Schutzstaffel): Hitler babesteko sortutakoak, gerra garaian "Azken Irtenbidea" (Holokaustoa) gauzatzeaz arduratu ziren.
Gestapo: Estatu naziaren polizia sekretua zen. Inolako kontrolik gabe aritzen ziren erregimenaren aurkarien kontra.
Propaganda: Joseph Goebbels arduraduna zen publizitate eta komunikabideen bidez (desfileak, kantak...) gizartea kontrolatzeko.

5. Ekonomia Nazia

Helburuak

Naziek proiektu espansionista egin nahi zuten, horretarako:

Autarkia lortu nahi zuten (autosufizientzia ekonomikoa).
Armagintzari garrantzi handiagoa ematea.

Ekonomia gerrarako bideratu eta armada indartsu bat sortu zuen inperio bat eraikitzeko. Horregatik, Bigarren Mundu Gerran sartu zen.

Preguntas frecuentes

Nola iritsi zen Hitler boterera?

1929ko krisiak gogor jo zuen Alemania, eta gizarte tentsioa handitu zen. Industria eta bankuetako jabeek nazien alde jarri ziren, eta Hindenburg presidenteak 1933an Hitler kantzilar izendatu zuen.

Zer ziren SS eta Gestapo?

SS (Schutzstaffel) Hitler babesteko sortu zen eta gerran Holokaustoa gauzatzeaz arduratu zen. Gestapo estatu naziaren polizia sekretua zen, erregimenaren aurkarien kontra inolako kontrolik gabe aritzen zena.

Zer izan ziren Nurembergeko Legeak?

1935ean onartu ziren, eta juduen eta arioen arteko ezkontzak debekatu zituzten.