Antzinako erregimenaren krisialdia (1808-1814): Cadizko Gorteak eta 1812ko Konstituzioa

Antzinako Erregimena 1808.
urtean, Espainian zegoen Monarkia absolutuan eta estamentuzko gizartean oinarritutako sistema politiko,ekonomiko, sozil eta judisiala zen. Garai horretan Karlos IVa erregea zen. Bere monarkiaren garaian Frantzian iraultza ematen hari zen, horregatik ideia berriak hedatu zituzten.
Ideien barruan herritarrek askatasuna izatea, botere banaketa eta berdintasuna izatea zen. Karlos IVa idea berriak gelditzen saiatu zen eta Frantziaren mugak itxi, iraultzaren aldeko liburuak debekatu zituen eta ikasleei kanpoko unibertsitatera joatea debekatu zien. Luis XVIa gillotinaz hil zutenean, Espainiak gerra deklaratu zion Frantziari. Gerra bukatu ondoren Basiliako Bakea sinatu zen. Orduan,Espainiak Errepublika frantsesa onartu zuen. 1792.Urtean Karlos IVak Godoy izendatu zuen. Politika erreforma batzuk egin ziren: Gremioen monopolioak murriztu,prezioak libre utzi eta elizaren parte bat desamortizatu. 1807.Urtean Fontainebleauko ituna sinatu zuen Frantziarekin. Napoleon enperadore moduan zegoen eta bere kontrako altxamendua eragin zuen (Aranjuezko altxamendua). Altxamendua bi ondorio ekarri zituen: Godoyk kargua utzi eta Karlos IV.Ak Fernando semearen alde abdikatzea. Independentzia gerra Madrileko altxamendua eragin zenean hasten da. Karlos IVak eta Fernando VII.Ak Espainiako errege eskubideak Napoleoni eman zizkioten. Orduan Napoleon Josef I izendatu zuen Espainikao errege. Baionako estatua sortu ondoren krisi ekonomikoa etorriko da (goseteak). Krisiaren ondorioz nekazaritza produktuen prezioak igo ziren. Epidea baten ondorioz heriotza tasa hasi zen. 

Independentzia gerran bi bandu zeuden: kontserbadoreak eta liberalak. Kontserbadoreak Napoleonen kontra, eta liberalak napoleonen alde. Napoleonek asamblada bat sortu zuen. 1808. Urtean Baionako estatuak aurrerapenak izan zituen. Adib:inprenta askatasuna. 1808n, Bailengo bataila egon zen, eta abuztuan Zaragozako setioa altxatu zen. 1808tik- 1812ra Napoleon ekarri zuen bere armada espainiara. Inkisizioa deuseztatu zuten. 1812an Frantziak Errusiari eraso egin zion, baina ingelesak gerrilarien laguntzaz, porrot egitea lortu zuten. 1814an, independentzia gerra amaitu zen. Gerrak hainbat ondorio ekarri zituen: ondorio demografikoak:heriotza tasa igo zen. Ondorio ekonomikoak: industria asko suntzitu, espainiako koloniek independentzia lortzeko zuten gogoa piztu zen. Gerrillen sistema nekazaritza esparruetan finkatu. Espainiako koloniek independentzia lortzeko zuten gogoa piztu zen. 

Indepentzia Gerraren beste aurpegia Cadizko Gorteak izan zen. Hemen ilustratu batzuk Frantziako Iraultza burgesa eragiten zuten ideia barriak ezarri nahi zuten eta hasieran erregeordetza kolektiboa bost kide kontserbadore osatuta zegoen. Gorteetako diputatuen artean hainbat ikuspegi zeuden: sistema politiko absolutismoaren alde. Erreformistak ilustratuen alde eta Liberalak subiranotasun nazionalaren alde.

1812ko konstituzioan, 1812ko abenduaren 23an konstituzio proiektua egiteko batzordea eta 1812ko martxoaren 19an konstituzio berria aldarrikatu zuten La Pepa izenekoa. 

Funtzezko puntuak

• Subiranotasun nazionala

  
  Erret subiranotasuna ezabatu.

• Botere banaketa: Legegilea (Gorteak, ganbera bakarra), betearazlea (erregea) eta judiziala (epaile independentea).

• Gizonen zeharkako sufragio unibertsala: 25 urtetik gorantz bozkatzeko eskubidea eta ordezkariak hautatu zezaketen. 

• Erlijioa: Katolizismoa ofiziala zen eta gainontzekoak debekatu.

• Eskubideak: Legearen aurrean berdintasuna eta inprimatze askatasuna. 

Gizartean eta ekonomian

• Antzinako erregimena deuseztatu: inkisizioa desegin eta gremioak desegin zituzten.

• Administrazioa: diputazioak sortu eta probintziak eta udalak antolatu zituzten.

• Armada: derrigorrezko soldadutza eta milizia nazionala sortu. 

Beraz, gerra eta baliabideak eskasiak zirela eta oso zaila zen praktikan jartzea. 1814an absolutismoa berrezarri zen eta bertan behera geratu zen konstituzioa.

Egoera honetan Euskadi ere aztertu behar dugu:

• 1807-1808: Napoleonen tropek zanbait herri eta hiri okupatu zituzten. Madrilgo altxamendua eta gero euskal probientzietan matxinada sortu zen: I beneko gudua.

• 1810: Bizkaiko gobernua sortu zen: HIru euskal probientzia biltzen zituen eta Napoleonen mende zegoen.

• 1813: Gazteizko gudua, abustuaren 31n tropa aliatuek Donostia konkistatu eta San martzialgo gudua.

Ondorioz,tropa frantsesan kanporatu zituzten.

Liberalismoak eta forua, Thounvenot jenerala,foru aldundiak eta batzar nagusiak desegin zituen. Gobernu kontzeilua eratu zuen: organo aholku emailea. 1812ko konstituzioa foru sistema txertatzen saiatu ziren. Aldi berean, konstituziak nazioaren uniformistasuna aldarrikatu zuen. Hau foru sistemaren iraupenarekin bateraezina zen.