O Movemento Obreiro en España: anarquismo e socialismo (1830-1920)

(Sexenio Democrático e Restauración)

Na nova sociedade de clases que se configurou paralelamente á industrialización e ao desenvolvemento capitalista, existiu unha importante conflitividade social que deu orixe ao nacemento de organizacións que loitaron para conseguir melloras salariais e laborais para a clase traballadora. O conxunto destas actividades recibe o nome de **movemento obreiro**, que presentou formas diferentes de actuación e organización seguindo os modelos defendidos polas principais correntes ideolóxicas inspiradoras: **anarquismo** e **socialismo marxista**.

Inicios do Movemento Obreiro

As primeiras accións iniciáronse co inicio do proceso industrializador na década de 1830 coas accións desorganizadas de carácter ludita, nas que os obreiros destruían as máquinas que lles quitaban traballo. Logo, coa influencia do socialismo utópico, apareceron as primeiras asociacións de **socorro mutuo** para facer fronte aos problemas do asociado en caso de enfermidade, despido, morte, etc. Este plantexamento buscaba evitar a prohibición que impoñía a lexislación liberal para as asociacións obreiras.

A Internacional e a Difusión das Ideoloxías

A lexislación do Sexenio Revolucionario, en especial a Constitución de 1869, recoñeceu o dereito de asociación e este novo contexto favoreceu a difusión do internacionalismo en España. A **I INTERNACIONAL** fundárase en Londres en 1864 co obxectivo de coordinar a actuación das asociacións obreiras de todo o mundo para facer presión sobre os gobernos burgueses. Nela convivían as dúas ideoloxías do movemento obreiro, anarquismo e marxismo, que se introduciron en España a partir de 1868.

A Chegada do Anarquismo

O anarquismo foi o primeiro en chegar nese mesmo ano da man de Giuseppe Fanelli, amigo persoal de Bakunin, principal líder anarquista, e alcanzou gran difusión en Cataluña, Andalucía e Levante, zonas nas que abundaba o proletariado industrial e agrario. Reivindicaba unha sociedade na que a liberdade individual quedara garantida pola supresión das institucións que impedían o seu desenvolvemento: a Igrexa e o Estado. O seu obxectivo era a eliminación de todo tipo de autoridade estatal e da propiedade privada, substituídas por unha nova sociedade organizada en comunas autoxestionadas e federadas entre si nas que só existiría a propiedade colectiva. Os anarquistas rexeitaban os partidos e a participación política, porque non pretendían alcanzar o poder, senón destruílo.

A Introdución do Marxismo

Algo máis tarde, en 1871, visitou España Paul Lafargue, xenro de Marx, para difundir as teses marxistas. O marxismo quería acabar coa loita de clases entre os propietarios dos medios de produción (a burguesía) e os que poñen a forza de traballo (o proletariado) mediante unha revolución que permitira ao proletariado tomar o poder e establecer unha ditadura que eliminara a propiedade privada e colectivizara os medios de produción, que quedarían en mans do Estado. Estas teses tiveron éxito en Madrid, onde Pablo Iglesias constituíu en 1871 a Asociación da Arte de Imprimir, e tamén en Asturias e País Vasco.

Escisión e Desenvolvemento das Correntes

En 1870 constituíuse a **FEDERACIÓN REXIONAL ESPAÑOLA DA AIT**, unha filial da I Internacional que estaba dominada polos anarquistas. Cando en 1872 se produciu a escisión no seo da I Internacional, da que foron expulsados os anarquistas, na FRE ocorreu o contrario: impúxose o anarquismo, que era o sector maioritario, mentres o sector liderado por Pablo Iglesias, que defendía a opción marxista, foi expulsado. A partir dese momento, xa na Restauración, marxismo e anarquismo evolucionaron por separado.

Desenvolvemento do Socialismo Marxista

Os marxistas fundaron o **PARTIDO SOCIALISTA OBREIRO ESPAÑOL (PSOE)** en 1879, que se mantivo na clandestinidade ata que a Lei de Asociacións de 1887 permitiu a súa legalización en 1888, ano no que tamén se constituíu o sindicato socialista, a **Unión Xeral de Traballadores (UXT)**. Finalmente Pablo Iglesias logrou un escano de deputado en 1910.

Evolución do Anarquismo

Os anarquistas estiveron implicados co movemento cantonalista durante a I República, co que compartían a idea da federación libre. Co inicio da Restauración pasaron un tempo na clandestinidade polo temor que suscitaban no Partido Conservador e os empresarios, pero en 1881 fundaron a **FEDERACIÓN DOS TRABALLADORES DA REXIÓN ESPAÑOLA (FTRE)**, aproveitando a formación do primeiro goberno liberal da Restauración. No seu seo conviviron, non sen problemas, dúas tendencias:

• A **anarcocolectivista** ou **anarcosindicalista**, partidaria da actividade sindical e maioritaria entre os anarquistas cataláns.
• A **anarcocomunista**, partidaria da insurrección armada e defendida polos andaluces.

Ademais das actuacións en Andalucía da Man Negra a principios dos 80, a tendencia anarcocomunista foi moi activa na década dos 90, cando perpetrou numerosos atentados contra políticos, bispos, militares ou industriais, que continuaron nas primeiras décadas do século XX; ademais da bomba do Liceo de Barcelona (1893), o máis destacado foi o asasinato do presidente do goberno, Cánovas del Castillo, en 1897. Os anarcosindicalistas terán un papel destacado nas dúas primeiras décadas do século XX, colaborando con agrupacións como Solidaridade Obreira entre 1906 e 1908, para finalmente constituír o sindicato **Confederación Nacional do Traballo (CNT)** en 1910, tralos sucesos da Semana Tráxica de Barcelona.

A Resposta do Estado e os Logros

O incremento dos prezos e a escaseza dos produtos ou os impopulares impostos dos consumos orixinaron frecuentes motíns espontáneos contra os responsables. Ante esta situación, a actitude do Estado variou dependendo de quen gobernase; en principio apréciase unha postura negativa, pero despois parecen máis tolerantes, recoñecendo unha serie de dereitos aos traballadores. Aínda así sempre houbo unha forte vixilancia e non dubidaron en empregar a forza, mediante a Garda Civil e o exército, para sofocar os levantamentos, sobre todo no Primeiro de Maio. Por outra banda, para defender os seus intereses e facer fronte ás reivindicacións proletarias, empresarios e comerciantes constituíron tamén asociacións (**Confederación Patronal Española**).

A pesar das dificultades, o movemento obreiro español foi conseguindo que o Estado liberal elaborase leis de carácter laboral que regulasen o traballo, os salarios ou a xornada laboral. Entre as medidas lexislativas de carácter laboral aprobadas nas primeiras décadas do século XX destacan a concesión do dereito de folga en 1909 e a redución da xornada laboral a un máximo de oito horas en 1919.