Mitosia, meiosia eta zitozinesia: egitura, faseak eta ondorioak

Ardatz mitotikoa

Ardatz mitotikoa: egitura mikrotubular konplexu bat da. Hiru motatako mikrotubulu bereizten dira:

• Mikrotubulu polarrak: ardatzaren egitura osatzen dute, eta zelularen polo bakoitzetik ekuatoreraino iristen dira.

• Mikrotubulu astralak: zentrioloetatik hedatzen diren mikrotubuluak dira.

• Mikrotubulu zinetokorikoak: zentrioloetatik kromosomen zinetokoroekin bat egiten dute.

Zitozinesia

Animalia-zeluletan

Zitoplasma estutuz gertatzen da. Aktinazko eta miosinazko harizpiz osatutako eraztun uzkurkor bat eratzen da. Eraztun hori uzkurtuz doa eta zitoplasma bitan zatitzen du.

Landare-zeluletan

Zitozinesia zitoplasma-trenkaduraz gertatzen da. Golgi aparatuak fragmoplasto deritzon egitura bat eratuten du. Egitura horrek polisakarido desberdinak jariatzen ditu eta zelula bi zatitzen ditu. Edukiek pareta zelular berriaren tarteko lamela osatuko dute. Xafla hori komunikazio zubi batzuek eteten dute: plasmodesmoek.

Mitosiaren ondorioak

1. Egonkortasun genetikoa: zelula berriek amak zituzten kromosoma kopuru bera eta osaera genetiko bera dutenez, zelula beretik sortutako zelulen artean egonkortasun genetiko handia dago.

2. Hazkuntza: hazkuntza, nagusiki, mitosien bidez zelulen ugaritzearen ondorioa da.

3. Ugalketa asexuala eta birsorkuntza: organismo zelulanitz asko mitosian oinarritutako prozesu asexualen bidez ugaltzen dira; gauza bera gertatzen da birsorkuntzan.

Meiosiaren esanahia

1. Sexu-ugalketan kromosoma kopuru bera mantentzen da; adibidez, gizakiok ditugun zelulek 46 kromosoma dituzte.

2. Aldakortasun genetikoa: handitzen da. Hori lortzeko bi mekanismo nabarmendu daitezke:

• Kromosoma kopurua 2n-tik n-ra murrizten da, normalean anafasean.

• I. profasean, geneak trukatu egiten dira kiasmen-ezagupenaren ondorioz (gaingurutzaketa).

Meiosia

Bi zatiketa nuklearrek gertatu behar dute bata bestearen atzetik, kromosomen kopurua gutxitzeko: ez dago DNAren erreplikaziorik bi zatiketa horien artean.

I. meiosia murrizte-zatiketa bat da; hasierako zelulan dagoen kromosomen kopurua erdira murrizten da. Kromosoma homologoak banatzen dira.

II. meiosia zatiketa ekuazionala da; I. meiosian lortutako zelula haploideen kromosomen kopurua mantentzen da. Kromatidak banatzen dira.

Zelula eukariotoetan

Sexu-ugalketa duten izakiek erabiltzen dute meiosia: kromosoma kopuru erdia duten gametoak eratzeko.

Koltxizina

Koltxizina: ardatzaren eratze-prozesua gelditzeko ahalmena duen substantzia bat da. Ondorioz, zelularen mitosia metafasean gelditu daiteke, eta kromosomak modu ikusgarrian behatzeko aukera ematen du.

Meiosia: fase nagusiak

I. profasea

Fase honetan, aldakortasun genetikoaren arduradun diren bi gertaera gertatzen dira nukleoaren barruan: gaingurutzaketa eta birkonbinazio genetikoa.

Leptotenoa

Kromosomak kondentsatzen hasten dira eta homologoak hurbildu egiten dira.

Zigotenoa

Kromosoma homologoak parekatzen dira.

Pakitenoa

Kromosoma homologoen arteko gaingurutzaketa gertatzen da puntu batean edo gehiagotan. Ondorioz, birkonbinazio genetikoa gertatzen da, hau da, parekatutako kromatida homologoen arteko gene-trukea.

Diplotenoa

Kromosoma homologoak banatzen hasten dira, eta gaingurutzatutako puntuen inguruan kiasma deritzen X-itxurako egiturak ikus daitezke.

Diazinesia

Kromatida senideak zentromeroetatik elkartuak daude, eta kromatida homologoak kiasmetan elkartuak ageri dira.

Meiosia zatiketa terminal bat da eta bata bestearen atzetik gertatzen diren bi zatiketaz osatuta dago.

I. profasea (birgaitua)

Gaingurutzaketa eta birkonbinazio genetikoa gertatzen dira. Gaineztadura nuklearra zatitu egiten da, nukleoloa desagertu egiten da eta ardatz mitotikoa egituratu egiten da.

I. metafasea

Bivalenteak ardatzaren ekuatoreen planoan kokatzen dira eta plaka metafasikoa eratzen dute.

I. anafasea

Kiasmak hausten dira eta bikote bakoitzeko kromosoma homologoak ardatzaren kontrako poloetara joaten dira. Kromosoma homologo birkonbinatuak bereizten dira.

I. telofasea

Kromosoma homologoak poloetara iristen dira. Gaineztadura nuklear iragankor bat eratzen da sorta haploide bakoitzaren inguruan. Kromosomak deskondentsatu egiten dira; ez da gertatzen DNAren bikoizketarik. Zitozinesia gertatzen da.

II. profasea

Gaineztadura nuklearra desegiten da eta ardatz mitotiko berri bat eratuten da.

II. metafasea

Kromosomak plaka metafasikoan kokatzen dira.

II. anafasea

Kromatida senideak zentromeroetatik bereizten dira eta kontrako poloetarantz joaten dira.

II. telofasea

Kromosoma sorta haploide bakoitzaren inguruan nukleoen bilgarriak eratzen dira, kromosoma horiek deskondentsatu egiten dira eta nukleoloak berriro agertzen dira.

Atzeragurutzamendua

Atzeragurutzamendua: fenotipo dominantedun banakoa hibridoa ala arraza garbikoa den jakiteko egiten den probako gurutzamendua da. Genotipo ezezaguneko banakoa fenotipo azpirakorra duen banakoarekin gurutzatzen da. Emaitzek gurasoen genotipoa argitzen laguntzen dute.

Gene letalak

Gene letalak: bere organismoaren heriotza eragiten duen alelo aukera bat duen geneak dira; normalean mutazioen ondorioz sortzen dira.

Odolkidetasuna

Odolkidetasuna: bi banakok arbaso komun bat dute eta, ondorioz, bien artean nolabaiteko ahaidetasun genetikoa egotea.