Lokomozio-aparatua: Hezurrak, Giharrak eta Osasuna

Lokomozio-aparatua eta haren funtzioak

Lokomozio-aparatua edo eskeleto eta gihar-sistemari esker mugi dezakegu gorputza. Eskeleto-sistemak eta gihar-sistemak osatzen dute, eta nerbio-sistemak prestatzen dituen aginduak betearazteaz arduratzen da.

Eskeleto-sistema

Eskeleto-sistema hezurrek, giltzadurek eta lotailuek osatzen dute. Lotailuak ehun konjuntibozko zuntz gogorrak dira eta hezurrak lotzen dituzte. Mugimenduan esku hartzeaz gain, eskeleto-sistemak funtzio hauek betetzen ditu:

• Gorputzari forma ematea eta haren pisuari eustea.
• Barne-organoak babestea.
• Kaltzioa eta fosforoa pilatzea.
• Hezur-muinean odol-zelulak sortzea.

Gihar-sistema

Gihar-sistema eskeleto-giharrek osatzen dute. Tendoiek lotzen dituzte giharrak eta hezurrak; ehun konjuntibozko zuntzezko kordoi batzuk dira.

Funtzionamendua eta Eskeletoaren Atalak

Lokomozio-aparatuak palanka-sistema batek bezala funtzionatzen du: gorputzaren mugimenduak sortzeko, osagai aktiboak (giharrek) indar egin behar du osagai pasiboan (hezurretan). Gizaki helduon 206 bat hezurrek osatzen dute sistema hau.

Eskeleto axiala

Gorputzaren ardatzean dagoen eskeleto-zatia da. Atalak:

• Burezurra: Frontala, parietalak, tenporalak eta okzipitala.
• Aurpegiko hezurrak: Sudur-hezurrak, goiko masailezurra eta beheko masailezurra (barraila).
• Kaxa torazikoa: Bularrezurra, benetako saihets-hezurrak, saihets-hezur faltsuak eta saihets-hezur lokak.
• Bizkarrezurra: Lepoaldea, bizkarraldea, gerrialdea, eskualde sakroa eta uzkornoaldea.

Eskeleto apendikularra

Goiko eta beheko gorputz-adarretako hezurrek eta sorbalda zein pelbis-gerrikoek osatzen dute. Gerrikoek lotzen dituzte bi eskeleto-zatiak.

• Sorbalda-gerrikoa: Klabikula eta omoplatoa (eskapula).
• Goiko gorputz-adarra: Besahezurra, kubitoa, erradioa, karpoa, metakarpoa eta falangeak.
• Pelbis-gerrikoa: Iliona, pubisa eta iskiona.
• Beheko gorputz-adarra: Izterrezurra (femurra), belaunezurra (rotula), berna-hezurra (tibia), peronea, tartsoa, metatartsoa eta falangeak.

Hezurrak, Giltzadurak eta Giharrak

Hezur-motak

Hezurrak organo bizi eta gogorrak dira, kaltzio eta fosforo gatzez eta kolagenoz eratuta daudenak:

• Hezur laburrak: Kubikoak edo biribilduak (adibidez, ornoak eta karpo-hezurrak).
• Hezur luzeak: Luzangak eta zilindrikoak, euskarri-funtzioa dutenak (adibidez, gorputz-adarretakoak).
• Hezur lauak: Plaka formakoak eta babes-funtziokoak (adibidez, omoplatoa eta burezurrekoak).

Giltzadurak

Bi hezur lotzen dituzten egiturak dira. Mugikortasunaren arabera, mugikorrak, erdi-mugikorrak edo finkoak izan daitezke.

Gihar-sistemaren eskualdeak

• Buruko eta lepoko giharrak: Mimika-giharrak (frontala, sudurrekoak, bukzinatzaileak, irri-giharrak, begi eta ezpainetako orbikularrak), mastekatzeko giharrak (maseteroa) eta lepokoak (esternokleidomastoideoa).
• Enborreko giharrak: Aurrekoak (bularreko gihar handiak, abdomeneko gihar zuzenak), atzekoak (trapezioak, bizkar-gihar handiak) eta diafragma.
• Gorputz-adarretako giharrak: Goikoetan (deltoideak, bizepsa, trizepsa, besaurrekoak) eta behekoetan (ipurmasailekoak, koadrizepsa, bizepsa, hanketako giharrak).

Giharren Egitura eta Ehunak

• Epimisioa: Gihar-faszikuluen inguruko ehun konjuntibozko geruza.
• Perimisioa: Gihar-zuntz elkartuak biltzen dituen ehun konjuntiboa.
• Endomisioa: Gihar-zuntz bakoitza (zelula luzatua) biltzen duen ehuna.
• Gihar-motak: Triangelu formakoak, fusiformeak eta orbikularrak.

Hezur-muina eta Osasuna

Hezur-muin gorriak odoleko zelula amak ditu (globulu gorriak, zuriak eta plaketak sortzeko). Hezur-muin horia koipez osatuta dago eta energia-biltegi gisa balio du.

Gaixotasunak eta Lesioak

• Gaixotasunak: Osteoporosia (hezur-masa galtzea), artritisa (hantura) eta artrosia (kartilagoen degenerazioa).
• Lesioak: Gihar-kontraktura, zaintiratua, lokadura (hezurra posiziotik ateratzea), haustura, disko-hernia eta menisko-haustura.

Ohitura osasungarriak

Lokomozio-aparatua zaintzeko, garrantzitsua da dieta orekatua izatea, jarrera egokia mantentzea eta aldian-aldian ariketa fisikoa egitea.

Giza gorputzaren atal nagusiak

Hauek dira lokomozio-aparatuko funtsezko atalak: burua, klabikula, bularrezurra, humeroa, erradioa, pelbisa, falangeak, femurra, rotula, tibia, peronea, tartsoa eta metatartsoa.