A Literatura Galega na Posguerra: Teatro e Narrativa de 1940 a 1970

Enviado por Comunidad Xuletas y clasificado en Otras lenguas extranjeras

Escrito el 26 de Noviembre de 2025 en español con un tamaño de 11,58 KB

O Teatro Galego durante a Posguerra

A Década dos Corenta: O Teatro no Exilio

Durante a década dos corenta, a presenza do teatro galego dentro de Galicia reduciuse ás representacións folclóricas de pezas costumistas. Será en Bos Aires, no exilio, onde haxa actividade teatral de certa normalidade. Destaca a fundación da Compañía Galega Maruxa Villanueva, dirixida polo autor, director e actor Manuel Varela Buxán, que estreou case todas as súas obras e tamén, en 1941, a de Castelao, Os vellos non deben de namorarse. Varela Buxán representou fundamentalmente pezas costumistas que, ás veces, posuían algunha crítica social. Hai elementos do teatro europeo e mestura de elementos míticos e históricos.

Os Anos Cincuenta: A Dramática Silenciada

A pesar de todos os atrancos, dentro das obras que xorden na época dos cincuenta, distínguense dúas liñas esenciais:

Continuación co teatro de preguerra, con obras que recollen o experimentalismo simbolista ensaiado por Otero Pedrayo ou o grupo dos novos.
Creación de fórmulas que enlazan, dalgún xeito, os intentos de renovación de antes da Guerra Civil co esforzo das novas promocións de teatro independente.

Ricardo Carballo Calero escribiu en 1935 O fillo, que estaba para ser publicada na revista Nós cando estalou a Guerra. As súas obras inscríbense dentro do teatro popular. Nos sesenta publica Loucura e morte de peregrino e Dúas pezas de teatro inerte: os ausentes e No palleiro, xa con dimensións sociais e políticas. En Ramo cativo, publicada en 1990, volve enraizar co teatro popular asociando elementos valleinclanescos na descrición dunha Galicia rural e bárbara.

Álvaro Cunqueiro: No ano 1959 tivo lugar na Coruña a estrea de O incerto señor don Hamlet, príncipe de Dinamarca. Será unha das obras máis salientables da nosa dramaturxia, na que, partindo do Hamlet de Shakespeare, modifica elementos esenciais da trama e reduce tempo e personaxes. Tamén é autor de A noite vai coma un río, peza publicada en 1965 e que foi estreada en Ribadavia en 1973.

Os Anos Sesenta: O Teatro Independente

En 1965 fúndase na Coruña o grupo teatral O Facho, organizado na sociedade cultural do mesmo nome e dirixido por Manuel Lourenzo. Aposta por unha dramaturxia en galego, estreando obras dos dramaturgos contemporáneos do país. Dous anos máis tarde, o mesmo Manuel Lourenzo funda o Teatro Circo. O exemplo destas iniciativas vai propiciar outras varias ao longo de todo o país: Teatro Mástil, Grupo de Teatro Martín Códax, Histrión 70, Compañía Auriense, etc.

O anterior significa o que se vén chamando en Galicia a xeira do Teatro Independente, que propiciou unha renovación estética e temática dentro do teatro galego.

Entre o conxunto de autores máis salientables que comezan o seu traballo na década de 1960 citamos a Daniel Cortezón, que publica en 1966 o drama Nicolás Flamel. Parodia nesta obra o discurso político da ditadura e os personaxes todopoderosos aparecen coma monicreques. Tamén publicou teatro con recorrencias históricas, como Unha vez foi o trebón, e con significación nacionalista, como A lúa vai encoberta.

As Mostras de Ribadavia e o Grupo Abrente

Entre o 17 e o 22 de maio de 1973, e convocada pola agrupación cultural Abrente, teñen lugar en Ribadavia a I Mostra e o I Certame Abrente de Teatro Galego.

Autores e Obras da Narrativa de Posguerra

Ánxel Fole

A súa obra enmárcase no realismo popular ou etnográfico. Publica en 1953 Á luz do candil e logo Terra brava, Contos da néboa e Historias que ninguén cre, ademais da peza teatral Pauto do demo.

Temas principais:

A súa obra é un verdadeiro tratado etnográfico sobre Galicia desde dúas perspectivas: a material e a inmaterial ou espiritual.

A realidade material ten como espazo as terras de montaña do Incio, Quiroga e O Courel, describindo a paisaxe humana, xeográfica, as vivendas, as formas de vida, as comidas, as actividades, os costumes, as feiras, as festas, os lugares de reunión e diversión, etc.
A realidade inmaterial recrea a complexidade psicolóxica da xente da Galicia daquela, moi baseada en crenzas e lendas. Trátase dunha temática misteriosa e esotérica vencellada coa tradición oral de Galicia.

A técnica narrativa é sinxela, ten carácter oral, predomina o humor e está, en xeral, na liña do conto popular de tradición oral.

Eduardo Blanco Amor

Alén da obra poética e teatral, ofreceulle á literatura galega tres grandes obras narrativas: Os biosbardos (libro de relatos), A esmorga e Xente ao lonxe.

Características xerais:

Realismo social.
Novelas e relatos de espazo urbano, máis concretamente Auria (Ourense).
A pertenza dos protagonistas ás clases populares ou aos marxinados sociais.
Ambientes famentos e mesmo indixentes.
En Xente ao lonxe conxuga a novela social, a novela histórica e a novela psicolóxica.
Aparición de novos temas como a homosexualidade, ambientes prostibularios, maltrato ao detido, etc.
Aparición de motivos técnicos innovadores:
- Técnica do interrogatorio ou técnica telefónica.
- O perspectivismo.
A esmorga é unha novela na que os feitos transcorren en só 24 horas.
É un precursor, daquela, da Nova Narrativa Galega (NNG).

Álvaro Cunqueiro

Escribiu tres novelas: Merlín e familia, As crónicas do Sochantre e Se o vello Simbad volvese ás illas; e os libros de relatos: Escola de menciñeiros, Xente de aquí e acolá e Os outros feirantes. A medio camiño entre a ficción e o ensaio están os libros Tesouros novos e vellos e A cociña galega.

Características xerais da súa obra:

A fantasía lúdica.
A erudición confluíndo coa popularidade.
As lendas e mitos, principalmente os orientais, clásicos e atlánticos.
A maxia.
O soño.
A riqueza de anécdotas.
A descrición psicolóxica e actitudinal de caracteres galegos dos anos corenta, cincuenta, sesenta...
O protagonismo da paisaxe.
O protagonismo do Tempo co seu decorrer e vivencias esenciais: a saudade, a decadencia, a morte.
A ósmose entre realidade e fantasía, esvaecéndose os límites entre a realidade e o soño, permitindo a irrupción do extraordinario nunha continua fervenza imaxinativa.
A recollida da forza suxestiva do mito, a forza do nome e apenas o resto. O mito moldéao de acordo coa súa fantasía e adáptao á realidade galega, conectándoo coa tipoloxía popular galega; de aí a familiaridade que deitan os personaxes e acontecementos da súa narrativa.
O espazo referencial é o da liberdade e o do soño xunto coa paisaxe galega. Mais as ramificacións e os trasvases dun lugar a outro son constantes.
A estrutura narrativa é radial: ao redor dun personaxe básico e un lugar base xiran todos os acontecementos.
O seu é un estilo mesto, rico en descricións, popular, que conecta coa narrativa medieval e co estilo oral dos contos populares. O resultado é un preciosismo estético con aparencia de coloquialidade e moi lírico, brincando coas palabras procurando o humor e mais o divertimento.

Xosé Neira Vilas

Debémoslle unha das máis fermosas obras da nosa literatura: Memorias dun neno labrego (1961), na que moitas persoas se viron e se ven reflectidas. Ten unha estrutura moi sinxela que afonda no subdesenvolvemento do medio rural. Desde a óptica crítica dun rapaz chamado Balbino, narra a dura vida dun neno de aldea pobre, nun mundo fechado e sometido até que emigra, como Manolito, o fillo do señor que come pan de trigo. Reproduce nas súas obras a realidade galega. Nas publicacións que teñen como tema xeral a Galicia interior temos libros de protagonismo infantil e libros de protagonismo adolescente. Dentro das primeiras: Memorias dun neno labrego, Cartas a Lelo e, xa publicada fóra da ditadura, outras. A sociedade campesiña galega, oprimida e pobre, aparece a través dos ollos do neno. Son obras social-realistas. Nas narracións de protagonista adulto temos Xente no rodicio, A muller de ferro e, xa na democracia, Querido Tomás. O atraso, a resignación, o sometemento, a violencia psicolóxica e personaxes que son incapaces de saíren dun mundo que os condiciona brutalmente aparecen nestes libros. Tamén ten obras sobre a Galicia emigrante, como Tempo novo, que se caracterizan pola exposición novelada dos problemas derivados da emigración: anguria, desarraigo... Publicou en 1999 O home de pau. Aínda que emprega certos procedementos técnicos comúns á NNG (contrapunto, ruptura da linealidade temporal, técnica de colaxe ou cinematográfica...), nin polo fondo nin pola forma o podemos encadrar dentro dese agrupamento. Situámolo dentro do realismo crítico que sinala as forzas sociais hexemónicas como determinantes das situacións degradadas. O léxico empregado é riquísimo. A exposición narrativa é directa e clara.