Lehen Mundu Gerra: ondorio ekonomiko, sozial eta politikoak eta Nazioen Elkartea

Ondorio ekonomikoak

Gerrak ondorio izugarriak izan zituen ekonomian; bereziki, gatazkan esku hartu zuten Europako herrialdeetan. Gerraren ondorioek ekoizpen-sistema osoan eragin zuten. Ekoizpen-bitartekoak (industriak, landutako eremuak) suntsitu egin ziren, bai eta garraiobideak ere (trenbidea, errepideak). Egoera bereziki larria izan zen Frantziako eta Italiako iparraldeko nekazaritza eta industria-eskualdeetan, eta Errusiako mendebaldeko eskualdeetan.

Gerraren kostu finantzarioak oso altuak eta orokorrak izan ziren. Kalkuluen arabera, gatazka amaitzean garai hartako 260.000-380.000 milioi dolar inguru izan ziren. Gerra finantzatzeko, gobernuek barneko zor publikoa⁷ izugarri handitu zuten, eta kanpoko bankuei maileguak eskatu zizkieten; bereziki, Ameriketako Estatu Batuetako bankuei; aliatuek 12.000 milioi dolarreko zorra egin zuten herrialde horrekin. Horren ondorioz, Europako herrialdeak, oro har, erabat zorpetuta geratu ziren (225.000 milioi dolar inguru).

Arrazoi horiek guztiak direla eta, Lehen Mundu Gerraren ondorioz Europak behin betiko galdu zuen nagusitasuna munduko ekonomian, eta Ameriketako Estatu Batuak eta Japonia nagusitu ziren. Horrenbestez, Ameriketako Estatu Batuak munduko lehen potentzia ekonomikoa bihurtu ziren. Herrialde horretako industria-ekoizpena eta nazio-produktu gordina (produktu nazional gordina) ia bikoiztu egin ziren. Gainera, dolarra nazioarteko diru nagusi bilakatu zen, libra esterlina ordezkatuz.

Bestalde, Japoniak ere (Ententearekin aliatua) zabalkunde handia izan zuen industrian eta merkataritzan. Ontzidia garatzearekin batera, esportazioak handitu eta merkatuak zabaldu zituen: bereziki, Pazifikoan, Asiako hego-ekialdean eta Txinan. Horrela, lurralde horietako merkataritza lehian sartu zen, Frantziarekin eta Erresuma Batuarekin batera. Gainera, Japoniak Alemaniak Pazifikoan zituen lurralde batzuk hartu zituen.

Ondorio sozialak

Gerrak ez zuen eragin modu berean gizarte-talde guztietan. Gerraostean, aberats berrien eta pobre berrien arteko aurkaritza agerian jarri zela esaten da. Aberats berriek (bankariak, merkatariak, jabetza handiak zituztenak) diru handia lortu zuten gerrarako eskaerengatik. Gainerako biztanleak, ordea, pobretu egin ziren. Erdi mailako klaseek, nekazariek eta soldatapekoek prezioen gorakadaren, erosahalmenaren beherakadaren eta langabeziaren ondorio negatiboak pairatu zituzten. Bizitza-maila asko jaitsi zen, eta horren ondorioz, nahigabea eta langileen eta erdi mailako klaseen arteko gizarte-tentsioak areagotu egin ziren.

Gerrak iraun zuen bitartean, emakumeek ordura arte gizonezkoentzat ziren lanpostuak hartu zituzten. Gerra amaitzean, Erresuma Batu eta Alemaniako industria-langileen %35 emakumeak ziren. Hainbeste emakume kontuan hartuta lan-munduan sartzeak eragin zuen emakumearen emantzipazioaren aldeko borroka antolatzea. Emakumeak bizitzako arlo guztietan diskriminazioa jasan zuten. Gerraosteko aldian, emakumeen lorpenik garrantzitsuena boto-eskubidearen onarpena izan zen.

Nazioen Elkartea eta gerraosteko arazoak

Nazioen Elkartearen helburua nazioarteko harremanak normalizatzea zen. Baina bake iraunkorra lortzeko bide horretan tentsio handiak izan ziren. 1924tik 1929ra bitartean soilik izan zen baretze-aldia.

Nazioen Elkartea

Nazioen Elkartea Lehen Mundu Gerraren amaieran Ameriketako Estatu Batuetako presidente Wilsonen ekimenez sortutako nazioarteko erakundea izan zen. Haren helburua bakeari eustea, segurtasun kolektiboa ziurtatzea, munduko estatuen arma-gabetzea eta lankidetza ekonomikoa eta kulturalaren sustapena zen. Genevan zuen egoitza.

Lau organo zuzentzaile izan zituen:

• Batzar Nagusia, estatu kide guztiek osatuta.
• Kontseilua, bost potentzia garaileek osatuta (Erresuma Batua, Ameriketako Estatu Batuak, Frantzia, Italia eta Japonia).
• Idazkaritza, organo kudeatzailea.
• Nazioarteko Justizia Auzitegi Iraunkorra. Egoitza Hagan zuen.

Elkarteko kideek konpromisoa hartu zuten beren arteko gatazkak modu baketsuan konpontzeko eta gerrarik ez sortzeko baliabide guztiak erabiltzeko. Ituna betetzen ez zuten estatuentzat zigorrak ezarri zituzten, eta herrialderen batek arau hauste larririk egin eta gero, Nazioen Elkartetik kanpora zezaketen. Baina erakunde ahula izan zen, eta ez zuen lortu bere helburuak praktikan jartzea; izan ere, ez zuen armadarik, ezta erabakiak betearazteko gaitasunik ere. Gainera, herrialde galtzaileei ez zitzaien utzi elkarteko kide izaten, ezta Sobietar Errusiari ere. Horrenbestez, nazioartean garrantzi handia zuten herrialde batzuk erakundetik kanpo geratu ziren. Azkenik, Ameriketako Estatu Batuek ez parte hartzeak ere eragina izan zuen: herrialde horren nazioarteko politika isolatzaile bihurtu zen, bertako Senatuak ez baitzuen Versaillesko Ituna berretsi. Nazioen Elkarteak, hala ere, alderdi positibo batzuk izan zituen: diplomazia multilateralaren oinarriak ezarri zituen, ezkutuko itunak debekatu ziren, eta erakunde humanitarioak eta nazioarteko lankidetzarako erakundeak sortu ziren (Lanaren Nazioarteko Erakundea, Munduko Osasun Erakundea, etab.); gaur egun, erakunde horiek oraindik ere indarrean diraute.