Lehen Mundu Gerra (1914–1918): ezaugarriak eta faseak

Gerra handia (1914–1918)

Hasieran gerra laburra izango zela pentsatzen zen, baina lau urte iraun zuen eta Europa osora hedatu zen, baita Europatik kanpora ere.

Gerraren ezaugarriak

1. Gerra-industria: Gerra industria sortu zen, armadak arma eta munizioz hornitzeko.
2. Zibilen egoera: Biztanleriako zibilak errazionamendua eta eskasia pairatu zituen.
3. Lan berrespena: Gizonezko asko gerran joan zirenez, tradizionalki gizonezkoen lanak emakumeek bete zituzten.
4. Finantzaketa: Gastu militarrei aurre egiteko, estatuek maileguak eskatu zituzten kanpotik.
5. Propaganda: Propagandaren erabilera sortu zen biztanleriarengan, soldaduengan eta aurkariengan eragiteko.

Gerrarako indarrak

Gerrarako indar nagusiak Europako potentzia nagusi batzuk izan ziren:

• Inperio zentrala: Alemania eta Austria-Hungaria.
• Ententea: Frantzia, Erresuma Batua eta Errusia (Entente Hirukoitza).
• Italiaren egoera: Italiak hasieran neutralitatea eutsi zuen.
• Bestalde: Gerrara ondoren parte hartu zuten Europako estatu gehienak.

Gerrarako faseak

Mugimenduen gerra

Hasieran Alemaniaren plana hauxe zen: mendebaldeko frontean Frantzia lehenbailehen garaitzea. Baina Frantzian sartzen zirenean, aliatuek geldiarazi egin zituzten Marneko guduan. Alemaniaren planaren porrotaren ondorioz, mendebaldeko frontea egonkortu eta gerra luzatu egin zen. Bitartean, ekialdeko frontean, Errusiako tropak Ekialdeko Prusia hartu zuten eta Alemaniako armada ustekabean harrapatu zuten. Ondorioz, Alemaniak kontraerasoa abiatu zuen eta garaipena lortu zuen Errusiaren aurka.

Posizioen gerra eta lubaki-gerra (1915–1916)

Fronteak egonkortu eta armadek posizioak hartu zituzten. Alambre-hesiak eraiki zituzten etsaiek aurrera egin ez zezan eta lubakietan babesten ziren. Bertan soldaduak pilatzen ziren, oso egoera txarrean.

Gerra higatzailea (Verdun eta Somme)

Alemaniak beste taktika bat antolatu zuen, etsaia ahalik eta gehien ahultzeko. Taktika horiek Verduneko guduan gauzatu ziren. Gudu hau gizakion arteko gerra krudelenetakoa izan zen eta Alemaniako armadek porrot egin zuten bertan. Ondorioz, indar aliatuek antzeko eraso bat egin zuten Sommen, baja kopuru handia eraginez, baina garaipena inork ez zuen lortu.

1917ko krisitik gerraren amaierara

Gerraren joera aldatu egin zen bi arrazoiengatik: Amerikar Estatu Batuak gerran sartzeagatik eta Errusiako Iraultza gertatu zelako.

1. Amerikar Estatu Batuen sarrera: 1917an AEBek gerran parte hartzea erabaki zuten, Alemaniako itsaspeko gerrek eragindako kalteen ondorioz; horrek aliatuei abantaila eman zien.
2. Errusiako Iraultza: 1917an boltxebikek indarra hartu zuten Errusian eta bakea lortzeko armistizioa sinatu zuten Alemaniarekin. Horren ondorioz Errusiak gerra utzi zuen eta Alemaniak mendebaldeko fronteari aurre egiteko tropak bertara eraman zituen. AEBetako tropak iritsi zirenean, aliatuek kontraerasoa egin zuten eta, ondorioz, Alemaniak atzera egin behar izan zuen.

Oharrak: Testu honetan gerraren ezaugarriak, indar nagusiak eta fase nagusiak laburbildu dira, baita 1917ko gertaeren eragina ere. Erabilitako hitz edo leku-izenak (*Verdun*, *Somme*, eta abar) historikoki garrantzitsuak dira eta bilatzaileentzako gako-hitz egokiak eskaintzen dituzte.