Latinezko Aforismo eta Esaera Ospetsuak Euskaraz
Latinezko Aforismo eta Esapide Ezagunak
Ezagutu antzinako latinezko esaera, aforismo eta lokuzio ospetsuenen bilduma, euskarazko esanahiarekin eta azalpenarekin.
Oinarrizko Kontzeptuak eta Lokuzioak
- A posteriori: Geroago.
- A priori: Lehenago.
- Ab illo tempore: Garai hartatik aurrera.
- Ad kalendas Graecas: Greziar kalendetarako (inoiz ez).
- Agenda: Egin beharrekoak.
- Alea iacta est: Dadoak jaurti dira.
- Alma mater / Alma parens: Ama elikatzailea.
- Animus in consulendo liber: Erabakiak hartzeko arima askea.
- Ante meridiem (a.m.) / Post meridiem (p.m.): Eguerdia baino lehen / Eguerdia eta gero.
- Captatio benevolentiae: Borondate ona eskatzea.
- Casus belli: Gerrarako arrazoia.
- Confer: Konpara bedi / Konpara ezazu.
- Contradictio in terminis: Ezadostasuna terminoetan.
- Corrigenda: Zuzendu beharrekoak.
- Cum laude: Laudorioz.
- Curriculum vitae: Bizi-ibilbidea.
- Deficit / Superavit: Falta da / Soberan dago.
- Desideratum: Desiratutakoa.
- Do ut des: Eman dezazun ematen dut.
- In albis: Zuriz.
- Ipso facto: Berehala / Hau egiteagatik.
- Iunior / Senior: Gazteagoa / Zaharragoa.
- Panem et circenses: Ogia eta zirkua.
Filosofia eta Bizitzako Esaerak
- Per capita: Pertsona bakoitzeko.
- Placebo: Atsegin egingo dut / dizut.
- Primum vivere, deinde philosophari: Lehenengo bizi, ondoren filosofatu.
- Prosit: On egin.
- Sui generis: Bere generokoa / Bere espeziekoa.
- Statu quo: Dagoen egoeran.
- Ab uno disce omnes: Bakar batengatik ezagutu itzazu guztiak.
- Ad augusta per angusta: Goreneraino bide zailetatik.
- Age quod agis: Egin ezazu egiten ari zarena.
- Amicus Plato, sed magis amica veritas: Platon laguna da, baina egia lagun handiagoa da.
- Bis dat qui cito dat: Bi aldiz ematen du azkar ematen duenak.
- Cedant arma togae: Armek lekua utz diezaiotela togari.
- Corruptio optimi pessima: Onenaren ustelkeria okerrena da.
- Cuique suum: Bakoitzari berea.
- Cuiusvis hominis est errare, nullius nisi insipientis in errore perseverare: Edozein gizakik berezkoa du erratzea; ezeinek ere ez, ergelak salbu, errakuntzari eustea.
- Damnatio memoriae: Gomutaren kondena.
- Ducunt volentem fata, nolentem trahunt: Patuak nahi duen pertsona gidatzen du, nahi ez duena arrastaka eramaten du.
- Parturient montes, nascetur ridiculus mus: Mendiak erditzen ari dira, sagu irrigarria jaioko da.
- Possunt quia posse videntur: Ahal dute, ahal dutela uste dutelako.
- Post tenebras spero lucem: Itzalen ostean argia espero dut.
- Quot homines tot sententiae: Zenbat buru, hainbat aburu.
- Si vis amari, ama: Maitatua izan nahi baduzu, maita ezazu.
- Similia similibus curantur: Antzeko gauzek antzeko gauzak sendatzen dituzte.
- Sutor, ne ultra crepidam: Zapataria, ez joan sandalietatik haratago.
- Tempora mutantur et nos mutamur in illis: Denborak aldatu egiten dira eta gu haietan aldatzen gara.
- Timeo Danaos et dona ferentes: Greziarrei beldur diet, baita opariak ekartzen dituztenean ere.
- Una salus victis, nullam sperare salutem: Garaituentzako salbazio bakarra salbaziorik ez itxarotea da.
Zuzenbidea eta Printzipio Juridikoak
- Ad impossibilia nemo tenetur: Inor ez dago ezinezkoa egitera behartuta.
- Adhuc sub iudice lis est: Auzia oraindik epailearen eskuetan dago.
- Contra iuris civilis regulas pacta conventa non habentur: Zuzenbide zibilaren arauen aurka adostutako hitzarmenek ez dute baliorik.
- Cui prodest?: Nori egiten dio mesede?
- Dura lex sed lex: Legea gogorra da, baina legea da.
- Excusatio non petita, accusatio manifesta: Eskatu ez den azalpenak errua agerian uzten du.
- Facta non praesumuntur, sed probantur: Ekintzak ez ditugu susmatu behar, frogatu baizik.
- Ibi potest valere populus, ubi leges valent: Herria nagusi izan daiteke legeak ere nagusi diren lekuan.
- In dubio pro reo: Zalantza egonez gero, epaituaren alde.
- Iudex damnatur cum nocens absolvitur: Epailea kondenatzen da erruduna absolbitzen denean.
- Legum omnes servi sumus, ut liberi esse possimus: Guztiok gara legeen esklabu libre izan ahal izateko.
- Libertas est potestas faciendi id quod facere iure licet: Askatasuna legeak egiten uzten duena egin ahal izatea da.
- Nemo esse iudex in sua causa potest: Inor ezin da bere auzian epaile izan.
- Nemo inauditus condemnetur: Entzuna izan ez den inor ez da kondenatua izango.
- Optima est lex quae minimum relinquit arbitrio iudicis; optimus iudex, qui minimum sibi: Legerik onena epailearen eskuetan gutxien uzten duena da; epailerik onena, bere eskuetan gutxien uzten duena.
- Qui iure suo utitur neminem laedit: Bere eskubidea darabilenak ez dio inori kalterik egiten.
- Referendum: Herri-galdeketa.
- Ab intestato: Testamenturik gabe.
- Cessante ratione legis, cessat lex: Legearen arrazoia etetean, legea eteten da.
- Cogitationis poenam nemo patitur: Pentsamenduengatik ezin du inork zigorrik jaso.
- Consuetudo pro lege servatur: Ohitura legetzat hartzen da.
- Da mihi factum et dabo tibi ius: Emadazu gertaera eta emango dizut zuzenbidea.
- Exequatur: Bete dadila.
- Ignorantia legis neminem excusat: Legea ez jakiteak ez du inor salbuesten.
- Nemo tenetur se ipsum accusare: Inor ez dago derrigortuta bere burua salatzera.