Langile mugimenduaren bilakaera eta sindikalismoa Euskal Herrian (1890-1929)

Resumen

Testuak langile mugimenduaren bilakaera azaltzen du 1890etik 1929ra bitartean, Lehen Mundu Gerraren ondorengo testuingurua, 1921eko krisia, greba historikoak eta sozialismoaren gorakada landuz. Anarkismoaren eta sindikalismo katolikoaren garapena ere aztertzen da, Primo de Riveraren diktaduraren eragina barne.

Puntos clave

1890ean meategietako langileek "La Gran Huelga" antolatu zuten soldata baxuak eta lan-ordu luzeak salatzeko.
1909an Bartzelonako Aste Tragikoak greba berria piztu zuen Bilbon.
1911an CNT sortu zen, sozialista erradikalenak erakarriz.
1919-1920an UGT sortu zen, sindikatu moderatua.
Primo de Riveraren diktaduran anarkismoa ilegalizatu eta desagertu egin zen.
Sindikalismo katolikoak errukian oinarritzen zen eta ez zuen sistema kapitalista zalantzan jartzen.

Ponte a prueba

Langile mugimenduaren testuingurua (1917-1920)

1917an, egoera sozioekonomikoak moderazioa arriskuan jarri zuen. CNT eta UGT sindikatuek greba bat antolatu zuten Gobernua kolokan jartzeko, baina porrot egin zuen. 1918-1920 urteetan, inflazioak, boltxebikeen garaipenak eta Europako giro iraultzaileak langile sindikatuen garapena bultzatu zuten. Ondorioz, afiliatuen kopurua izugarri hazi zen eta sozialismoa bi zatitan banatu zen: sozialismoa (PSOE) eta komunismoa (PCE).

Espainiako ekonomia eta 1921eko krisia

Espainia Lehen Mundu Gerran neutral mantendu zenez, lehiarik gabeko merkataritza egiteko aukera izan zuen, etekin oparoak lortuz. Hala ere, 1921eko krisian lan-egoera okertu egin zen:

Soldaten jaitsiera eguneroko kontua bilakatu zen.
Enplegu-murrizketak saihesteko neurriak hartu ziren.
Langileak ez zeuden egoerarekin pozik, eta sozialistak ahulduta zeuden, komunistek eragindako banaketaren ondorioz.

Greba historikoak eta sozialismoaren gorakada

1890ean, meategietako langileek “La Gran Huelga” antolatu zuten, soldata baxuak eta lan-ordu luzeak salatzeko. Greba honen ostean, sozialistak politikan botoak lortzen hasi ziren eta Manuel Orte izan zen PSOEko lehen hautagaia.

1890etik aurrera grebak maiztasunez errepikatu ziren. 1909an, Bartzelonako Aste Tragikoaren eraginez, greba piztu zen berriro Bilbon. 1910eko grebaren bitartez, langileen lan-orduak murriztea lortu zuten.

Anarkismoa eta sindikalismoaren bilakaera

Euskal Herrian, sozialismoaren indarragatik, anarkismoak hazkunde txikia izan zuen:

1911: CNT sortu zen, sozialista erradikalenak erakarriz.
1919-1920: UGT sortu zen. Sindikatu hau moderatu zen heinean, anarkismoa zabaldu zen eta 1920 inguruan CNTk hainbat talde zituen antolatuta.

Primo de Riveraren diktadura eta sindikalismo katolikoa

Primo de Riveraren diktadurarekin, anarkismoa ilegalizatu eta desagertu egin zen. Aldi berean, sindikalismo katolikoaren gorakada gertatu zen; hauen oinarria errukia zen, ez justizia, eta ez zuten sistema kapitalista zalantzan jartzen. Sozialisten jarrera deigarria izan zen: hasieran diktadurarekin elkarlanean jardun zuten, baina 1929tik aurrera oposizioa egitera pasa ziren.

Preguntas frecuentes

Noiz sortu zen CNT Euskal Herrian?

CNT 1911n sortu zen, sozialista erradikalenak erakarriz. Testuaren arabera, sindikatu honek anarkismoaren hazkundea ekarri zuen.

Zer izan zen "La Gran Huelga" 1890ean?

Meategietako langileek antolatutako greba bat izan zen, soldata baxuak eta lan-ordu luzeak salatzeko. Greba honen ostean sozialistek politikan botoak lortzen hasi ziren.

Zergatik desagertu zen anarkismoa Primo de Riveraren diktaduran?

Diktadurak anarkismoa ilegalizatu zuen, eta horren ondorioz desagertu egin zen. Aldi berean sindikalismo katolikoa gorakada izan zuen.