Kutsadura akustikoaren ikerketa: alfabetatze zientifikoa eskolan

1. Zer ekarpen egiten dio gure proposamenak ikasleen alfabetatze zientifikoari?

Ideia nagusia: gure proposamenaren helburua ez da haurrek kutsadura akustikoaren definizioa ikastea bakarrik. Helburua da inguruko arazo bat ikertzen ikastea, datuetan oinarrituta pentsatzea eta beren ondorioak azaltzea.

Alfabetatze zientifikoa ez da zientziako kontzeptuak buruz jakitea soilik. Eguneroko egoerak ulertzeko, galderak egiteko, frogak bilatzeko eta erabaki arrazoituak hartzeko gaitasuna ere bada. Gil Pérez eta Vilches Peñaren (2001) testuan, alfabetatze zientifikoa herritar guztien prestakuntzarekin eta gizarteko arazoetan parte hartzeko gaitasunarekin lotzen da.

Gure kasuan, kutsadura akustikoa eguneroko bizitzarekin lotutako arazo erreala da. Ikasleek eskolan, kalean eta etxean zarata entzuten dute. Horregatik, gaia hurbila da, eta ikasitakoari zentzua ematen laguntzen du. Gainera, jasangarritasuna lantzeko aukera eskaintzen du, ingurumenaren zaintza eta pertsonen ongizatea lotzen dituelako.

Gure proposamenaren bidez, ikasleek ikerketa zientifikoaren oinarrizko urratsak landuko lituzkete: behaketa, galderak egitea, hipotesiak planteatzea, neurketak egitea, datuak aztertzea eta ondorioak komunikatzea. Horrek pentsamendu kritikoa garatzen lagunduko lieke, beren hasierako ideiak frogekin alderatu beharko lituzketelako.

Sanmartí eta Márquez Bargallóren (2012) arabera, galdera ikergarriak egiten ikastea garrantzitsua da zientzia ikasteko. Horregatik, gure proposamena galdera batekin hastea erabaki genuen: Non dago zarata gehien gure eskolan? Galdera hori behaketen eta neurketen bidez azter daiteke.

Bestalde, jarduerak hainbat arlo lotzen ditu. Zientzietan, kutsadura akustikoa eta haren ondorioak lantzen dira; matematikan, neurketak eta grafikoak; eta euskaran, hipotesiak idaztea, eztabaidatzea eta ondorioak azaltzea. Horrela, alfabetatze zientifikoa, matematikoa eta hizkuntzaren garapena batera lantzen dira.

Zure erantzunean nabarmendu beharrekoa: ikasleek ez dute soilik zarata neurtzen ikasten; informazioa interpretatzen, frogak erabiltzen, elkarlanean aritzen eta ingurunea hobetzeko erabakiak hartzen ere ikasten dute.

2. Gure proposamenean hartutako lau erabaki didaktiko garrantzitsu

Galdera honetan ez da nahikoa jarduerak zerrendatzea. Erabaki bakoitzaren zergatia eta ikaskuntzari egiten dion ekarpena azaldu behar dira.

1. Ikasleen ingurune hurbiletik abiatzea

Gure ikerketa eskolako eta inguruko zaratan oinarritzea erabaki genuen, ikasleek ezagutzen duten egoera bat delako. Horrek motibazioa eta parte-hartzea sustatu ditzake. Sanmartí eta Marchán Carvajalek (2015) zientzien irakaskuntza mundu errealarekin lotzearen garrantzia azpimarratzen dute.

Justifikazioa: ikasleek ikasitakoa beren bizitzan aplikatzeko aukera dute.

2. Jarduerak ikerketa-prozesuaren arabera antolatzea

Lehenengo behaketa, galderak eta hipotesiak lantzea erabaki genuen; ondoren, neurketak eta datuen azterketa; eta amaieran, ondorioak eta komunikazioa. Ordena horri esker, ikasleek hasierako ideiak emaitzekin alderatu ditzakete.

Justifikazioa: esperimentazioa ez da pauso batzuk jarraitzea bakarrik, baizik eta galdera bati erantzuteko frogak bilatzea.

3. Irakaslea gidaria izatea eta ikasleei protagonismoa ematea

Irakasleak ez lituzke erantzun guztiak hasieratik emango. Ikasleei galderak egiten, neurketak antolatzen eta ondorioak ateratzen lagunduko lieke. Ayúcar Castro eta Bereziartua Etxeberriak (2019) azaltzen duten bezala, metodologia aktiboetan ikaslea ikaskuntza-prozesuaren erdigunean kokatzen da.

Justifikazioa: ikasleen autonomia, parte-hartzea eta erantzukizuna garatzen laguntzen du.

4. Talde-lana, komunikazioa eta ebaluazio jarraitua erabiltzea

Ikasleek taldeka egingo lituzkete neurketak eta grafikoak, eta ondoren poster batean azalduko lituzkete emaitzak. Irakasleak prozesuan zehar feedbacka emango lieke, eta autoebaluazioa ere erabiliko litzateke.

Justifikazioa: ikasleek ezagutza zientifikoa eraikitzeaz gain, beren ideiak argudiatzen, besteak entzuten eta lana hobetzen ikasten dute.

3. Jasotako feedbackaren ondoren, zer hobetuko genuke?

Hau da gehien pertsonalizatu behar duzun galdera. Ez dakit zer feedback zehatz jaso duzuen aurkezpenean; beraz, ondorengoak hobekuntza posibleak dira, ez zuen irakasleak benetan esandakoak. Aukeratu jasotako iruzkinekin bat datozenak.

Lehenengo hobekuntza: neurketak zehatzago antolatzea

Gure ikerketan herri desberdinetako zarata neurtu genuen, baina kontuan hartu behar da zaratan hainbat faktorek eragiten dutela. Horregatik, LHko proposamenean neurketak antzeko baldintzetan egingo nituzke, ahal den neurrian. Adibidez, leku bakoitzean neurketa bat baino gehiago egitea eta ordutegia jasotzea. Horrela, ikasleek datuen fidagarritasuna eta aldagaien garrantzia hobeto ulertuko lukete.

Bigarren hobekuntza: ikasleen aurretiko ideiei denbora gehiago eskaintzea

Jarduera hasi aurretik, ikasleei zaratari buruz zer dakiten eta zer uste duten galdetuko nieke. Ondoren, ikerketaren amaieran, hasierako ideiak berrikusiko genituzke. Horrela, ikasleek beren ikaskuntza-prozesua ikusiko lukete.

Hirugarren hobekuntza: jasangarritasuna gehiago lantzea

Zarata neurtzea interesgarria da, baina ikerketa ez nuke datuak aztertzean amaituko. Ikasleek eskolako zarata murrizteko proposamenak egingo lituzkete, adibidez espazio lasaiak errespetatzeko edo korridoreetako zarata gutxitzeko. Horrek ikerketa eguneroko ekintzekin lotuko luke. Azkarraga-Etxagibelek (2017) lantzen duen trantsizio ekosozialaren ikuspegiarekin ere lotu daiteke: pertsonen ongizatea eta ingurumenaren zaintza batera kontuan hartzea.

Laugarren hobekuntza: ebaluazio-irizpideak hasieratik argi azaltzea

Ikasleek jakin beharko lukete zer baloratuko den: hipotesiak egitea, neurketak jasotzea, emaitzak interpretatzea, taldean lan egitea eta ondorioak azaltzea. Horretarako, errubrika erraz bat erabiliko nuke, eta prozesuan zehar hobetzeko aukerak emango nizkieke.

Hobekuntza horien helburua ez litzateke jarduera gehiago sartzea soilik, baizik eta ikerketak zentzu handiagoa izatea eta ikasleek sakonago ikastea.