Joaquin Costa: oligarkia eta kazikismoa Berrezarkuntzan (testu iruzkina)

OLIGARKIA eta KAZIKISMOA

TESTUAREN SAILKAPENA

Identifikazioa: “Oligarquia y caciquismo como la forma actual de gobierno de España” lanaren pasarte bat da. Testu historiko zirkunstanziala da. 1. Mailako informazio-iturria da. Edukina politikoa da.

Egilea: Joaquin Costa. Abokatua, ekonomista... Espainia modernizatu nahian hezkuntza eta ekonomiaren berrantolaketa eskatu zuen. Bere ideiak “erregenerazionismo” izeneko korrontearen barruan sartzen dira, 98ko hondamendiaren ondoren Espainian sortutako korronte kritikoa.

Hartzailea: Testu publikoa da. Iritzi publikoari eragin nahi zion, Berrezarkuntzaren sistemaren arazo larrietaz jabetu zitezen.

Helburua: Berrezarkuntzaren sistema politikoa salatzea, aldaketa politikoa eta soziala bultzatzeko.

Kokapena: tokia Madrilen, Espainiako hiriburuan.

Kokapena: garaia Berrezarkuntzaren krisiaren hasieran, 98ko hondamendiaren ondoren.

AZTERKETA

Joaquin Costak Berrezarkuntzaren sistema politikoaren deskribapena egiten du. Zorrotz kritikatzen du eta balorazio pertsonala ematen du.

1. Zatia (1. Paragrafoa)

Berrezarkuntzaren sistema deskribatzen du. Sistemaren funtzionamendua azaltzen du:

• Goian oligakiak agintzen du. Madrilen, Espainiako hiriburuan, dago.

• Bigarren mailan gobernadore zibilak daude. Oligarkiaren agindu horiek probintzietara eramateko.

• Azpian jauntxoek oligarkiak agindutakoa herri txikietan betetzeazarduratzen ziren. Herri txikietan botere handia zuten eta herritarren botoak erabakitzen zituzten.
  

Gobernadoreek alkateei agindu batzuk ematen zizkieten eta tokiko kazikeen laguntza ere izaten zuten. Horregatik esaten du Costak gobernadore zibilak sistemak erabilitako tresnak eta komunikazio-organoak zirela.

2. Zatia (2. Eta 3. Paragrafoak)

Berrezarkuntzaren sistema politikoaren salaketa egiten du.
Oligarkia hauteskundeen iruzurraz baliatzen da gobernuan jarraitu eta bere interesak defendatzeko, eta ez herriarenak; beraz, ez dira herriaren ordezkariak. Horregatik ustelkeria, iruzurra eta manipulazioa salatzen ditu.

Costak Espainia jasatzen zuen atzerapen politiko eta sozialetik ateratzeko “burdinezko eskua” beharrezkoa zela zioen.

KOMENTARIOA:

ARLO POLITIKOA

Berrezarkuntzaren sistema

1868ko iraultzak huts egin zuen herritarren arazoak konpondu ez zituelako eta gobernu egonkorrik ekarri ez zuelako, istiluak baizik.

Borbondarren Berrezarkuntzarekin, Espainiako oligarkiak aginte ekonomikoa izateaz gainera aginte politikoa kontrolatu nahi zuen, demokrazia baztertuz. Bi alderdi nagusiak:

• Alderdi Kontserbadorea (moderatuaren ideiekin), Cánovasek zuzentzen zuen.

• Alderdi Liberala (liberal aurrerakoien ideiein), Sagastak gidatzen zuen.

Monarkia eta liberalismo ekonomiko kapitalistaren aldekoak ziren. Berrezarkuntzan, agintean txandakatzeko ados jarri ziren. Horrela altxamendu militarrak ebitatu zituzten.

Hauteskundeak fikzio hutsa ziren, Gobernuak, hauteskunde barrutien zerrendak osatu ondoren, lauki batez hautagai ofizialaren izena markatzen zutelako. Gero, probintzietako gobernu-ordezkariei zerrendak bidaltzen zizkien eta haiek herriko kazikeari ematen zizkioten. Hautagai ofizialak hauteskundeak irabazten zituen.

Kazikeen laguntza ezinbestekoa zen. Kazikeak herrian prestigio handiko pertsonaiak ziren, gobernua eta herritarren arteko tartekariak ziren.

Hauteskundeen emaitzak faltsutzeko era guztietako prozedurak erabiltzen zituzten:

• Botoak mesedeen truke aldatzen zituzten.

• Gogorkeria eta mehatxuak erabiltzen zituzten.

• Hidakoen botoak kontatzen zituzten.

• Botoak diruz erosi edo zuzenean emaitzak faltsutzen zituzten.