Izurriak Tomatean eta Azakietan: Identifikazioa, Kalteak eta Kontrol Integratua

Piaka (Thysanoptera)

Deskribapena

Piakak Thysanoptera ordenako intsektuak dira, giltzurrun forma duen azal txuria dutenak.

Arrautzak hostoetan, loreen petaloetan eta zurtoinean jartzen dituzte. Larbak arrautzatik ateratzean hostoen ehunarekin elikatzen dira, eta helduak direnean soilik identifikatzen dira erraz.

Garapen-faseak

Piakak 6 fase ditu:

• Aurrearrautza
• Bi larba-fase
• Pupa aurreko fasea
• Pupa
• Intsektu heldua

Zikloa

• Ugalketa sexuala edo sexurik gabe gerta daiteke.
• Neguan toki epelak bilatzen dituzte.
• Berotegietan, hasieran landare gutxi batzuetan hasi eta gero hedatzen dira.
• Haizearen edo aire-korronteen bidez zabaldu daitezke, hegan.

Sintomak eta kalteak

• Landareen azaleko ehuna kaltetzen dute: zelulak zulatu eta edukia xurgatzen dute.
• Puntu beltzak agertzen dira.
• Landarea ahuldu egiten da, klorofila galtzen baitu.
• Birusak transmititu ditzakete.

Tratamendu fitosanitarioak

• Xaboi potasikoa: izurria indartsua ez denean erabilgarria.
• Neem olioa: potasikoa da, baina intsektizida ere bada.
• Piretroa: potenteena da, piretrina duelako.

Tomatearen Meatzaria

Deskribapena

Lepidoptero intsektua da, batez ere negutegian tomatean instalatzen dena. Solanazeoen parasitoa den tximeleta gautarra da.

Zikloa

• Heldua: 6-7 cm-ko luzera, zilar-grisa eta aurreko hegaletan beltza.
• Arrautza: krema-kolorekoa eta forma zilindrikoa, 36 × 22 mm inguru.
• Larba: beldarra, krema-kolore edo berde-argi eta arrosa bihur daitekeena.
• Pupa.

Laboreak

Tomatea, berenjena, piperra, patata eta solanazeo basatiak kaltetzen ditu.

Sintomak eta kalteak

• Hostoetan orban formako galeriak sortzen ditu eta hondakin ilunak aurkitzen dira.
• Malformazioak eragiten ditu.
• Fruituetan, gaixotasun kriptogamikoen infekzioa errazten du eta fruituak usteltzen dira.
• Izurrite larrietan, hostoak guztiz hil daitezke.

Kontrola

• Neurri prebentiboak: ur-tranpak, delta-tranpak eta feromona-tranpak erabili, heldu erakartzeko eta urruntzeko.
• Tratamendu fitosanitarioak: bi produktu: neem olioa eta spinosad, Bacillus thuringiensis-rekin batera.
• Borroka biologikoa: 2 zimitz predatzaile, Essigella (Macrolophus eta Nesidiocoris) erabili.

Azakien Piridioa (Pieris brassicae)

Deskribapena

• Heldua: 40-60 mm-ko hegal-zabalera.
• Larba: 45-50 mm, buru beltza eta 3 lerro longitudinal.

Garapen-zikloa: arrautza, larba, pupa, heldua.

Hegaldi-garaiak

• Apirila-ekaina
• Uztaila-abuztua
• Iraila-urria

Garai horietan arrautzak jartzen dituzte.

Eragina

Batez ere Brassicaceae familiako landareak.

Kalteak eta sintomak

Eraso larriena beldarrarena da: landarea hostorik gabe utz dezake, fotosintesirik gabe geratzen da eta tamaina txikian geratzen da.

Kontrola

• Neurri prebentiboak: laboreen txandakatzea, barietate egokiak erabiltzea eta ongarriketa gehiegizkoa saihestea.
• Tratamendu kimikoa: mazeración (ihintza) aplikatu, neem olioa, Bacillus thuringiensis.
• Kontrol biologikoa: txoriak eta Apanteles glomeratus parasitoidea.

Azakien Noktuidoa

Deskribapena

Azakietan geratzen den lepidoptero intsektua da.

• Heldua: aurreko hegalen luzera 40-45 mm.
• Arrautzak: 20-30 inguruko taldeetan jartzen dira hostoen azpialdean.
• Larbak: 40-45 mm, ile gabeko gorputza.

Sintomak eta kalteak

Ekainean eta irailean sortzen dira hegaldiak eta arrautzak jartzen dituzte. Beldarrek hosto kopuru garrantzitsu bat suntsitu dezakete.

Kontrola

• Neurri prebentiboak: txandakatzea, barietate egokiak, ongarriketa gehiegizkoa saihestea eta delta-tranpak.
• Tratamendu fitosanitarioak: ihintza (mazeración) aplikatu, Bacillus thuringiensis-rekin.