Gregor Mendelen herentzia-legeak, geneak eta adimenaren herentzia

Resumen

Testuak Gregor Mendelen herentzia-legeen ikerketak aurkezten ditu, geneak faktore bikoitz gisa nola transmititzen diren azalduz. Gero gizakiengan informazio genetikoa non kokatzen den, kromosomen eta ADNren egitura, eta kromosoma-anomaliak (Down sindromea barne) azaltzen ditu. Azkenik, adimenaren herentziaren eta ingurunearen eraginari buruzko ikerketa-eztabaida laburbiltzen du.

Puntos clave

Gregor Mendelek XIX. mendean herentzia-legeak argitaratu zituen, ilarrekin egindako ikerketen bidez.
Ezaugarriak faktore bikoitzen bidez kontrolatzen dira, geneak deritzenak, eta belaunaldiz belaunaldi transmititzen dira.
Gizakiengan 46 kromosoma daude (23 pare); obulu eta espermatozoideek pare bakoitzeko erdia ematen dute.
Kromosoma bakoitza ADN molekulez osatuta dago, eta ADNren zatiak geneak dira.
Monosomiak eta trisomiak kromosoma-kopuruko anomaliak dira; Down sindromea trisomia baten adibidea da.
Adimenaren herentziari buruzko ikerketek bikien korrelazioa (0,9) ikusi dute, eta ingurunearen eragina ere agerian dago (0,8).

Ponte a prueba

Gregor Mendelen ekarpenak herentzian

Gregor Mendelek, XIX. mendean, lehenengo herentzia-legeak argitaratu zituen. Ilarrekin egin zituen ikerketak. Ilar desberdinak, landareetan hainbeste aldiz gurutzatu ondoren ere, ezaugarriak transmititzen zirela frogatu zuen. Ikerketa horiei esker, ezaugarriak nola transmititzen ziren aurkitu zuen: faktore bikoitzen bidez kontrolatzen zirela, geneak izenekoak. Geneak belaunaldiz belaunaldi transmititzen dira.

Informazio genetikoa gizakiongan

Gorputzeko zelula bakoitzaren nukleoan kokatzen da.

Nukleoaren egitura eta kromosomak

Zeluletako nukleoan 46 kromosoma daude (23 pareka banatuta). Obuluak eta espermatozoideak kromosoma pare bakoitzetik dagokion erdia hartzen dute. Batzen direnean, obulu ernalduak 23 kromosoma pare izango ditu (bata aitarena eta bestea amarena). Kromosoma bakoitza ADN (azido desoxirribonukleikoa) molekulez osatuta dago. ADN molekulen zatiak geneak dira.

Gene-konposaketa eta anomaliak

Gizaki bakoitzaren gene-konposaketa desberdina eta bakarra da. Hutsak gertatzen direnean geneen kopiatzean, ezaugarri fisiko desberdinak sortzen dira seme-alabengan. Batzuetan, anomalia genetiko edo huts horiek kromosoma-kopuruari dagozkio. Monosomiak eta trisomiak dira ezagunenak, eta trisomiaren adibide bat Down sindromea litzateke. Sindrome horrek buru-atzerapena, itxura fisiko berezia eta anomalia anatomikoak dakartza. Esan beharra dago gorputzetik kanpoko gertakizunek ere aldaketa genetikoak eragin ditzaketela (adibidez, Txernobilgo kasua).

Herentzia eta adimen-gaitasuna

Ikerketa batzuetan herentziaren edo faktore genetikoen eragina gailendu da, eta besteetan ingurunearena. Bien aldeko ikerketak daude. Adimena mugatzen dutenak faktore genetikoak direla dioten ikerketek, elkarrekin hazitako bikien eta bikiak ez diren anaien adimen-kozienteak konparatu dituzte. Emaitzek adierazi dute bikien arteko adimen-kozienteek korrelazio handiagoa dutela (0,9) bikiak ez diren anaienek baino. Bestalde, ingurunearen alde azaltzen diren ikerketek, elkarrekin hazi ez diren bikien arteko adimen-kozientearen korrelazioa 0,8koa dela aurkitu dute. Hori dela eta, herentziaz gain, beste zerbait ere badagoela planteatzen dute.

Preguntas frecuentes

Zer ikertu zuen Gregor Mendelek?

Mendelek ilarrekin egin zituen ikerketak, eta ezaugarriak nola transmititzen ziren aurkitu zuen. Ezaugarriak faktore bikoitzen bidez kontrolatzen zirela ondorioztatu zuen, geneak deritzenak.

Zenbat kromosoma daude gizakien zelulan?

Zelula bakoitzaren nukleoan 46 kromosoma daude, 23 pare banatuta. Obulu ernalduak 23 kromosoma pare izango ditu, bata aitarena eta bestea amarena.

Zer da Down sindromea?

Trisomia baten adibidea da, eta buru-atzerapena, itxura fisiko berezia eta anomalia anatomikoak dakartza.