Zein gobernu txandak izan ziren Espainian 1931 eta 1936 artean?

1931n ezker erreformatzailea, 1933an eskuina (CEDA eta Alderdi Erradikala) eta 1936an berriro ezkerra (Fronte Popularra) izan ziren gobernuan.

Zer ezarri zuen 1931ko Konstituzio errepublikarrak?

Errepublika demokratikoa, progresista, laikoa eta deszentralizatua ezarri zuen, sufragio unibertsalarekin eta udalen autonomiarekin.

Zergatik utzi zen bertan behera Lizarrako Estatutua?

Abertzaleek eta karlistek adostutako proiektua izan zen, baina ezkerraren oposizioak bertan behera utzi zuen.

Errepublika eta Gerra Zibila Euskal Herrian (1931-1936): gobernuak eta autonomia

Resumen

Dokumentuak 1931 eta 1936 arteko Espainiako errepublikako gobernu txandak azaltzen ditu, erreforma nagusiak eta ezegonkortasuna barne. Euskal Herriko indar politikoak, Autonomia Estatutuen bilakaera (Lizarrako Estatutua, 1933ko proiektua eta 1936koa) eta 1936ko gerra zibilaren eragina ere aztertzen ditu, Euskal Herria bi aldetan banatu zela azpimarratuz.

Puntos clave

1931n ezker erreformatzailea, 1933an eskuina eta 1936an berriro ezkerra izan ziren gobernuan.
1931ko Konstituzioak errepublika demokratikoa, progresista, laikoa eta deszentralizatua ezarri zuen, sufragio unibertsalarekin.
Azañaren biurtekoan hezkuntza laikoa, nekazaritza erreforma eta Kataluniaren autonomia bultzatu ziren.
Lizarrako Estatutua (1931) abertzaleek eta karlistek adostu zuten, baina ezkerraren oposizioak bertan behera utzi zuen.
1936ko Estatutua urriaren 1ean onartu zen, baina gerra zibilak autonomia-prozesua eten zuen.
1936ko uztaileko altxamenduak Araba eta Nafarroa frankisten alde jarri zituen; Bizkaia eta Gipuzkoa errepublikaren alde geratu ziren.

Ponte a prueba

II. Errepublikaren Bilakaera Politikoa (1931-1936)

1931 eta 1936 artean, Espainiako gobernuak txandakatu egin ziren: 1931n ezker erreformatzailea, 1933an eskuina eta 1936an berriro ezkerra. Dinamika honek, aurreko gobernuaren neurriak desegiteko joerarekin, ezegonkortasun handia ekarri zuen.

4.1. Behin-behineko Gobernua (1931ko apirila - abendua)

Batzorde Iraultzaileak behin-behineko gobernua osatu zuen, Alcalá Zamora lehendakari zela. Kideak errepublikazaleak, sozialistak eta nazionalistak ziren, anarkistak, komunistak eta eskuindarrak kanpoan geratuz.

Lehenengo neurri erreformistak:

Nekazaritza erreforma: Nahitaezko Laborantza Dekretua, nekazarien egoera arintzeko.
Erlijioaren auzia: Eliza eta Estatuaren arteko tentsioak.
Arazo militarra: Ejertzitoaren modernizazioa.
Autonomien Auzia: Generalitataren aitortza.
Hezkuntza eta gizarte arloa: Analfabetismoari aurre egitea eta 8 orduko lanaldia.

1931ko Konstituzio errepublikarra: Demokratikoa, progresista, laikoa eta deszentralizatua. Sufragio unibertsala eta udalen autonomia ezarri zituen.

4.2. Biurteko “Azañista” edo erreformista (1931-1933)

Azañaren gobernuak erreforma sakonak bultzatu zituen: hezkuntza laikoa, nekazaritza erreforma (latifundismoa ezabatuz) eta Kataluniaren autonomia. Hala ere, oposizio gogorra izan zuen (Sanjurjoren altxamendua eta Casas Viejas-ko gertaerak), eta horrek Azañaren dimisioa ekarri zuen.

Euskal Herriko Indar Politikoak eta Autonomiaren Bidea

1931ko hauteskundeetan, EAJk eta eskuindarrek indar handia erakutsi zuten landa-eremuetan, PSOE nagusi zelarik hiri industrialetan. Autonomia lortzeko bidea luzea eta korapilatsua izan zen.

3.1. Lizarrako Estatutua (1931)

Jose Antonio Agirrek bultzatuta, abertzaleek eta karlistek proiektu bat adostu zuten. Foruak berrezartzea eta Espainiarekiko konfederala izatea proposatzen zuen, baina ezkerraren oposizioak proiektua bertan behera utzi zuen.

3.2. Batzar Kudeatzaileen proiektua (1933)

Ezker-sozialista-errepublikanoen proiektua zen. Nafarroa baztertu ondoren, 1933ko Estatutuak eskumen gehiago ematen zizkion Eusko Jaurlaritzari, baina eskuina agintera iristean tramitazioa gelditu egin zen.

3.4. 1936ko Estatutua

Fronte Popularraren garaipenarekin, prozesua bizkortu zen. 1936ko urriaren 1ean onartu zen, baina gerraren eztandak autonomia-prozesua eten zuen.

Gerra Zibila Euskal Herrian (1936-1939)

1936ko uztaileko altxamenduak Euskal Herria bitan banatu zuen: Araba eta Nafarroa frankisten alde, Bizkaia eta Gipuzkoa errepublikaren alde.

Gerraren ondorioak

Gerraren ondorioak latzak izan ziren: hildako ugari, erbesteratzeak, ekonomiaren hondamendia eta euskal kulturaren zein elizaren aurkako errepresio bortitza.

4.3. Biurteko kontserbadorea (1933-1935)

CEDAren eta Alderdi Erradikalaren gobernuak aurreko erreformak deuseztatu zituen. 1934ko Urriko Iraultza eta ondorengo errepresioak gizartea erabat polarizatu zuten.

4.4. Fronte Popularra (1936)

Ezkerraren koalizioak hauteskundeak irabazi zituen. Hala ere, giroa iraultzailea eta kontrolaezina bihurtu zen, 1936ko "Altxamendu Nazionala" eta Gerra Zibila eraginez.