Errege-Erregina Katolikoetatik Borboietara: Espainiako monarkiaren bilakaera

Resumen

Dokumentuak Espainiako monarkiaren bilakaera laburtzen du, Errege-Erregina Katolikoen batasun dinastikotik hasi eta Borboien garaiko Planta Berriko Dekretuetaraino. Errege-Erregina Katolikoen erakunde eta erlijio-politikak, Karlos I.aren oinordetza, Nafarroaren konkista, juduen kanporaketa eta Pirinioetako Bakea aztertzen dira, baita Balidoak eta Kontratazio Etxea bezalako erakunde kolonialak ere.

Puntos clave

1469an Isabel eta Fernandoren ezkontzak batasun dinastikoa ekarri zuen, eta 1497an bakoitzak bere tronua eskuratu zuen.
Monarkia autoritarioa sendotzeko armada iraunkorra, kontseiluak, korrejidoreak, 1478ko Inkisizioa eta ezkontza-politika erabili zituzten.
1492ko Alhambrako Ediktuaren bidez juduak kanporatzea agindu zen.
1512an Nafarroa Gaztelan sartu zen, eta independentzia galdu zuen.
1659ko Pirinioetako Bakeak Espainiaren gainbehera eta Frantziaren nagusitasuna berretsi zituen.
1707-1716 bitartean Planta Berriko Dekretuek Aragoiko Koroan Gaztelako antolaketa inposatu zuten, foruak deuseztatuz.

Ponte a prueba

Errege-Erregina Katolikoak eta Batasun Dinastikoa

1469an, Gaztelako Isabel eta Aragoiko Fernandoren ezkontzaren ondorioz, batasun dinastikoa gauzatu zen. 1497an bakoitzak bere tronua eskuratu zuen, hispaniar monarkiari hasiera emanez. Estatu anitza eta ez bateratua izan arren, erresuma bakoitzak bere legeak eta erakundeak mantendu zituen.

Monarkia autoritarioa sendotzeko, hainbat baliabide erabili zituzten:

Erakunde eraginkorrak: Armada iraunkorra, kontseiluak eta korrejidoreak.
Erlijio-batasuna: 1478ko Inkisizioa eta 1492ko juduen kanporaketa.
Aliantza-politika: Ezkontza-politikaren bidez Europako dinastiekin aliantzak sendotzea.

Granadako konkista eta Amerikaren aurkikuntza izan ziren haien lorpen nagusiak.

Pirinioetako Bakea (1659)

1659ko azaroaren 7an, Filipe IV.aren erregealdian, Espainia eta Frantzia arteko gerra amaitzeko sinatutako ituna da. Hogeita Hamar Urteetako Gerraren testuinguruan, Frantziak lurralde garrantzitsuak eskuratu zituen (Rosello, Cerdanya, Artois eta Flandesko gotorlekuak). Itun honek Frantziaren nagusitasuna eta Espainiako monarkiaren gainbehera berretsi zituen.

Karlos I.aren Oinordetza

Espainiako Austria etxeko lehen erregeak (1517-1556) lurralde zabalak jaso zituen oinordetzan:

Gaztelatik: Afrikako plazak eta Amerikako lurraldeak.
Aragoitik: Aragoiko Koroa, Napoliko Erresuma, Sizilia eta Sardinia.
Austriatik: Austria eta Inperio Santuko enperadore izateko aukera.
Borgoñatik: Herbehereak, Luxenburgo eta Franko Konderria.

Nafarroako Konkista (1512)

Isabel erregina hil ondoren, 1512an, Fernando Katolikoak Albako dukearen bidez Nafarroako inbasio militarra agindu zuen. Burgosko Gorteetan Nafarroa Gaztelan sartzea erabaki zen. Nahiz eta foruak mantendu, erresumak independentzia galdu zuen. Noaingo Guduan (1521) eta Amaiurren (1522) erresistentzia saiakerak porrot egin zuten.

Juduen Kanporatzea (1492)

1492ko martxoaren 31n, Alhambrako Ediktuaren bidez, Errege-Erregina Katolikoek juduak kanporatzea agindu zuten erlijio-batasuna lortzeko. 100.000 sefardi inguruk alde egin behar izan zuten, eta 50.000 inguruk bataioa onartu zuten.

Planta Berriko Dekretuak

1707-1716 bitartean, Filipe V.ak Aragoiko Koroari ezarritako legeak dira. Gaztelako antolaketa politiko-administratiboa inposatu zen, foruak deuseztatuz eta zentralismoa bultzatuz. Nafarroa, Bizkaia eta Gipuzkoak, ordea, beren erakundeei eutsi zieten.

Balidoak eta Kontratazio Etxea

Balidoak

XVII. mendeko erregeen konfiantzazko pertsonak, botere politikoa kontrolatzen zutenak kargu ofizialik gabe. Ustelkeria bultzatu zuten, eta XVIII. mendean Borboiekin desagertu ziren.

Kontratazio Etxea

1503an sortutako erakunde koloniala, Sevillan kokatua. Amerikako merkataritza, jendearen trafikoa eta errege-zergen bilketa kontrolatzen zituen. 1717an Cadizera lekualdatu zen.

Preguntas frecuentes

Noiz eta nola egin zen batasun dinastikoa?

1469an Gaztelako Isabel eta Aragoiko Fernandoren ezkontzaren ondorioz gauzatu zen. 1497an bakoitzak bere tronua eskuratu zuen, hispaniar monarkiari hasiera emanez.

Zergatik kanporatu zituzten juduak 1492an?

Errege-Erregina Katolikoek erlijio-batasuna lortu nahi zuten. Alhambrako Ediktuaren bidez agindu zuten, eta 100.000 sefardi inguru alde egin behar izan zuten.

Zer ekarri zuen Pirinioetako Bakeak?

1659an Espainia eta Frantzia arteko gerra amaitu zuen. Frantziak lurralde garrantzitsuak eskuratu zituen, eta Espainiako monarkiaren gainbehera agerian geratu zen.