Iberiar Penintsulako hirien antolaketa eta ardatzak

Hiri funtzioak eta ezaugarriak

Nahiko dibertsifikatutako funtzioak dituzte, baita zenbait zerbitzu, hala nola unibertsitateak. Hiri ertain asko periferian ageri dira, batik bat Katalunian eta Andaluziako kostaldean, baina baita barrualdean ere. Biztanleria 50.000etik 250.000era bitartekoa da eta gehienak probintzia hiriburuak dira, egokiak enpresa filialetarako. Besteak ekonomikoki geratu direnak direla esan dezakegu.

Hiri kategoria eta espazio-antolaketa

Hiri kategoria asko espazioan zehar antolatzen dira eta multzoak edo hiri ardatzak sortzen dira. Iberiar Penintsulako hiri sistemaren ezaugarri nagusia da Madril erdialdean dagoela, eta inguruko hiri ardatz periferikoz eta gutxi urbanizatutako barrualdez osatuta dagoela.

Madril eta ardatz periferikoen egitura

Madril, penintsularen erdialdean, Espainiako hirgune nagusia da. Hirugarren sektoreko funtzioak biltzen ditu eta probintzietako hiriekin ditu harremanak, bai eta Espainiako hiri nagusiekin ere.

Hiri ardatz periferikoak, eraztun erdi baten itxuran, hiriburuaren inguruan daude kokatuta. Ardatz nagusiak honako hauek dira:

Ardatz atlantiko galiziarra

Ardatz hau Ferroletik Vigora heltzen da. Merkataritzan eta garraioan espezializatuta dago. Galiziaren barneko hiriekin harremanak ditu, adibidez Ourense eta Lugo.

Kantauriko ardatza

Kantauriko ardatza ardatz eten bat da; Asturiaseko triangelua, Santander eta Euskadiko triangelua hartzen ditu. Doikuntza fasean dago. Barrualdeko hiriekin du harremana (Burgos, León…) eta beste ardatz batzuekin loturak areagotzen ari da, hala nola Asturias–Andaluzia edo Euskadi–Ebro loturak.

Mediterraneoko ardatza

Mediterraneoko ardatza Gironatik Cartagenara doa. Ardatz dinamikoena da: industria oso dibertsifikatuta du eta turismoak garrantzia handia du. Ebroko ardatzarekin lotzen da, bai eta Madrilekin, Andaluziarekin eta Balearrekin ere.

Ebroko ibarreko ardatza

Ebroren ibarreko ardatza, Gasteizen eta Tarragonaren arteko eremuan, Zaragoza da hiri nagusi. Ardatz dinamikoa da eta garrantzitsuak dira batez ere kokapenari loturiko bitartekari zerbitzuak, izan ere kantauri eta Mediterraneoko ardatzak batzen ditu.

Andaluziako ardatza bikoitza

Andaluziako ardatza bikoitza da. Itsasertzekoa (Almería eta Huelva artekoa) ardatz dinamikoa da eta harremana du Mediterraneoko ardatzarekin, turismoan eta merkataritzan. Guadalquivir ibarreko ardatza —kosta atlantikoaren eta Jaénen artekoa— ez da hain dinamikoa; nekazaritza jardueretan, turismoan eta tokiko industrietan espezializatuta dago. Madrilekin ditu harremanak eta Extremadurako ardatz hasiberriarekin ere loturak baditu.

Barrualdea eta uharteak

Iberiar Penintsularen barrualdeak ez du hiri ardatz integraturik. Jarduera tradizionaletan espezializatutako hiritxikiak eta probintzietako hiriburuak dira nagusi.

Balear eta Kanariar uharteetan lurraldearen uhartetan zatituta egoteak zaildu egiten du hiri ardatzak eratzea. Autonomia erkidegoetako hiriburuak dira uharte horien hiri garrantzitsuenak eta jarduera turistikoan espezializatuta daude. Loturen artean, Balearrek Madrilekin edo Valentzia eta Bartzelonarekin dituzten harremanak nabarmendu behar dira. Era berean, Ceuta eta Melilla Andaluziako hiriekin lotuak daude.

Laburpena

• Madril erdigune nagusia da.
• Periferian ardatz dinamiko eta ez-dinamikoak daude (Atlantikoa, Kantauriarra, Mediterraneoa, Ebrokoa, Andaluziakoa).
• Barrualdeak eta uharteek egitura bereziak eta lotura diferenteak dituzte, turismo eta jarduera tradizionalean egonkorragoak.