Iberiar Penintsulako Erliebe Unitate Nagusiak eta Geologia

Eremu Silizeoa

Aro Paleozoikoko zokalo zatia da. Aro Paleozoikoan gertatutako Orogenesi Hertziniarraren ondorioz azaleratutako zokalo zatia da, material gogorrez osatua.

Iberiar Penintsulan erliebe unitate hauek hartzen ditu:

• Galizia-Leongo Mendigunea
• Kantauriar Mendikatearen mendebaldea
• Erdialdeko Mendikatea
• Toledoko Mendiak
• Sierra Morena
• Goi-lautadaren mendebaldeko penilautadak

Kataluniako mendien eta Mendikate Betikoaren zati batzuk ere eremu honetakoak dira. Eremu hauetako erliebea granitikoa da, eta bertan higadura faktorerik eraginkorrena izotza da. Harkaitzak, uhin formak eta mendilerroak dira eremu honetako erliebearen forma esanguratsuenak.

Kareharrizko Eremua

Sekundarioan zehar Mazizo Hesperikoaren inguruan eta itsas fosetan jalkitako eta Tertziarioan izandako Orogenesi Alpetarraren ondorioz tolestutako materialez osatutako zatiak dira.

Erliebe unitate hauek hartzen ditu:

• Goi-lautadaren inguruko eta kanpoko mendiak
• Iberiar Mendikatea
• HE-ko Mendiak (Hego-Ekialdeko Mendiak)
• Pirinioak
• Kataluniako Kostaldeko Mendiak
• Mendikate Betikoa
• Kantauriar Mendikatearen ekialdea

Eremu honetako erliebea karstikoa da.

Higadura Faktore Eraginkorrena: Euria

Erliebe formak: dolina, poljea, leizea, arroila eta lenarra.

Bustinezko Eremua

Eremu modernoa da. Tertziarioko Orogenesi Alpetarrak hondoratutako lekuetan jalkitzen diren material oso bigunez osatuta dago.

Iberiar Penintsulan honako hauek hartzen ditu:

• Iparraldeko azpigoi-lautadaren ekialdea
• Hegoaldeko azpigoi-lautadaren ekialdea
• Ebroko Sakonunea
• Guadalquivirreko Sakonunea

Erliebe tabularra da.

Higadura Faktore Eraginkorrena: Haizea

Forma ezberdineko erliebeak sortu dira: karkabak eta muino lekukoak.

Goi-lautada (Meseta)

Paleozoiko garaian izandako Orogenesi Hertziniarraren ondorioz azaleratutako zokalo zatia da. Ondoren, Tertziarioan izandako Orogenesi Alpetarraren ondorioz, zokalo hau inklinatu egiten da, ekialdea (penilautadak) eta mendebaldea (lautada sedimentarioak) desorekatuz.

Goi-lautada bi azpizatik osatuta dago:

• Iparraldeko azpigoi-lautada
• Hegoaldeko azpigoi-lautada

Hauek Erdialdeko Mendiek bereizten dituzte. Toledoko Mendiak Hegoaldeko azpigoi-lautadan kokatzen dira. Mendi hauek mendigune zaharrak dira, Sekundarioan eta Tertziarioan izandako orogenesiaren ondorioz Mazizo Hesperikoan altxatutako zati gaztetuak.

Goi-lautadaren Inguruko Mendiak

Bi talde nagusi bereizten dira:

Mendigune Zaharrak

Paleozoikoan agertu ziren lehen azaleratzeak dira. Gero, Tertziarioan Orogenesi Alpetarraren ondorioz, zokaloa puskatu eta gaztetutako mendiak sortu ziren:

• Galizia-Leongo Mendigunea
• Kantauriar Mendikatearen mendebaldea
• Sierra Morena

Toleste Mendiak

• Iberiar Mendikatea
• Kantauriar Mendikatearen ekialdea

Goi-lautadatik Kanpoko Mendiak

Paleozoikoan izandako Orogenesi Hertziniarraren ondorioz azaleratutako zatiak dituzte, nahiz eta Sekundarioan zehar itsas fosetan jalkitako materialez osatuta egon. Gehienbat Tertziarioan izandako Orogenesi Alpetarraren ondorioz tolestutako mendiak dira:

• Pirinioak
• Kataluniako Kostako Mendikatea
• Mendikate Betikoa

Sakonuneak (Arroak)

Ebroko Sakonunea eta Guadalquivirreko Sakonunea ditugu. Tertziarioan izandako Orogenesi Alpetarraren ondorioz, toleste mendien arteko eremua sakoneratu egin zen, sakonuneak sortuz. Inguruko mendien sedimentuak jalkiz joaten dira, arroak betez eta hiruki forma hartuz. Sakonuneek bertatik pasatzen den ibaiaren izena hartzen dute.

Irlak (Artxipelagoak)

Bi artxipelago bereizten dira: Kanariar Irlek eta Balear Irlek.

Kanariar Irlek

Tertziarioan izandako Orogenesi Alpetarraren ondorioz plaka tektonikoa puskatu eta magma erupzioen ondorioz sortutakoak dira.

Balear Irlek

Toleste mendiak bereizten dira, Mendikate Betikoaren jarraipena baitira. Hauek, lehen azaleratzeak Paleozoikoan izan arren, gehienbat Sekundarioan zehar itsas fosetan jalkitako materialez osatuta daude, eta ondoren Tertziarioan izandako Orogenesi Alpetarraren ondorioz tolestutako mendiak dira.

Erliebe Unitateen Laburpena

• Zokalo Zatia: Goi-lautadaren mendebaldea
• Mendi Zaharrak: Galizia-Leongo Mendigunea, Erdialdeko Mendikatea, Toledoko Mendiak, Sierra Morena
• Sakonuneak: Ebro, Guadalquivir
• Toleste Mendikateak:
  • Tarteko Mendikateak: Kantauriar Mendikatearen ekialdea, Iberiar Mendikatea
  • Mendikate Alpetarrak: Pirinioak, Kataluniako Mendikatea, Mendikate Betikoak

Oharra: Probintzia Garrantzitsuak

Erliebe unitateekin lotutako probintzia batzuk:

• Goi-lautada Iparraldea (G-L): Leon, Palentzia, Burgos, Soria, Segovia, Avila, Salamanca, Zamora, Valladolid.
• Goi-lautada Hegoaldea (G-M): Guadalajara, Cuenca, Albacete, Ciudad Real, Toledo.
• Hegoaldeko Mendiak (Andaluzia): Huelva, Sevilla, Kordoba, Jaen, Cadiz, Malaga, Granada, Almeria. (Oharra: Jatorrizko testuan "Galizia" gisa agertzen da, baina Andaluziako probintziak dira).