Hannah Arendt eta gaitzaren banaltasuna: pentsamenduaren garrantzia

Hannah Arendt eta gaitzaren banaltasuna

Hannah Arendten ustez, “edozein pertsona da krimenik izugarriena egiteko gai, bere ekintzei buruz hausnartzen ez badu”. Arendtek gaitzaren banaltasuna kontzeptua garatu zuen Adolf Eichmannen kasua aztertuz, nazien garraio-sistemaren arduradunetako bat. Ohartu zen ez zela izaki gaizto bat, baizik eta hausnarketa moralik egiten ez zuen burokrata bat. Benetan ote da pentsamendu-gabezia ekintza moral gabeziaren eragile nagusia?

Filosofiaren ikuspegia: ezjakintasuna eta alienazioa

Platon eta Sokratesen arabera, gaizkia ezjakintasunetik dator: hausnarketa bidez pertsonak ongia aukeratzen du. Arendten tesiaren aldekoa da hau, izan ere, pentsatu gabe jarduteak ekintza moralik gabeak sor ditzake.

• Marx: Alienazioa aipatzen du; sistemaren barruan arrotza bihurtutako gizakiak ez du bere ekintzen zentzua ulertzen.
• Nietzsche: Mendebaldeko kulturak arrazoia lehenetsi eta instintuak baztertu izanak gure burua ulertzeko gaitasuna mugatu du.

Gaizkiaren beste faktore batzuk

Hala ere, Platon eta Sokratesek ere aitortzen dute norbaitek jakinda gaizki jokatzen duela, bere interesengatik. Nietzscheren darwinismo moralaren arabera, indartsuen interesak dira morala erabakitzen dutenak, ez hausnarketa hutsa.

Ondorioak: pentsatzea erantzukizun gisa

Laburbilduz, Arendtek dioen bezala, pentsamenduaren gabeziak gaitzaren banaltasuna ekar dezake: pertsona arruntak, hausnartu gabe, ekintza izugarriak egin ditzake. Ikusi dugu arrazoi hori indartsua dela, baina ez dela bakarra; badaude botere, interes edo moral sozialekin lotutako beste faktore batzuk ere.

Gaur egungo garrantzia

Nire ustez, Arendten tesiak gaur egungo testuinguruan balio handia du. Gero eta ohikoagoa da automatismoan jardutea: sare sozialetan, lanean edo aginte baten menpe. Horregatik, ezinbestekoa da gure ekintzak etengabe berrikustea eta galdera etikoak egitea. Pentsatzea ez da soilik eskubidea: erantzukizuna ere bada. Eichmannen kasuan, izugarria da ikustea nola pertsona “arrunt” batek, aginduak jarraituz eta hausnartu gabe, milioika pertsonaren heriotzan parte hartu zuen. Ez zen munstro bat, baizik eta pentsatzeari uko egindako burokrata bat.