Tipoloxía textual, xéneros discursivos e gramática galega: guía de estudo

Resumen

Este documento repasa os tipos de texto (expositivo, argumentativo, narrativo, descritivo, instrutivo e dialogado) e os xéneros discursivos, así como usos gramaticais do pronome "se", a diferenza entre "se non" e "senón" e o infinitivo conxugado. Inclúe tamén notas sobre medios de comunicación e normalización lingüística, a narrativa galega contemporánea desde 1975 e dous autores destacados.

Puntos clave

O texto expositivo informa de forma obxectiva, en terceira persoa; o argumentativo defende unha idea e usa a primeira persoa e linguaxe valorativa.
Os xéneros discursivos principais son o xornalístico, o científico/divulgativo, o publicitario, o literario e o epistolar.
O pronome "se" pode ser reflexivo, recíproco, pronominal, pasivo reflexo ou activo impersoal como pronome, e completivo, comparativo ou condicional como conxunción.
"Se non" é unha conxunción condicional con negación; "senón" é adversativa e serve para rectificar.
O infinitivo conxugado úsase cando ten suxeito propio, despois de preposicións ou para evitar ambigüidade.
Carlos Casares destaca pola narración clara e autobiográfica; Xosé Luís Méndez Ferrín, polo estilo complexo e os elementos fantásticos e oníricos.

Ponte a prueba

Tipoloxía textual

Texto expositivo: A súa finalidade é informar ou expoñer un tema de maneira obxectiva. Emprega a terceira persoa, oracións enunciativas, definicións, terminoloxía específica e conectores.
Texto argumentativo: A súa finalidade é defender unha idea con argumentos sólidos. Ten un carácter subxectivo, usa a primeira persoa, linguaxe valorativa, argumentos de causa-efecto e conectores explicativos (ex. "é dicir", "así que").
Texto narrativo: Relata acontecementos reais ou ficticios nun tempo e lugar determinados.
Texto descritivo: Representa características de personaxes, obxectos ou lugares mediante verbos de estado e adxectivos.
Texto instrutivo: Proporciona instrucións para guiar unha acción.
Texto dialogado: Baséase na conversa entre dous ou máis interlocutores.

Xéneros discursivos

Xornalístico: Informa ou expresa opinións (noticia, reportaxe, artigo de opinión).
Científico/Divulgativo: Argumenta ou expón temas con rigor (tese, artigos científicos).
Publicitario: Intenta convencer ao receptor (anuncio, propaganda).
Literario: Ten intención estética e expresiva (novela, poema).
Epistolar: Escritos dirixidos a un destinatario específico (cartas, correos electrónicos).

Usos do pronome "se"

Como pronome

Reflexivo: Coincidencia entre axente e paciente (ex. "María vestiuse axiña").
Recíproco: Os dous axentes son á vez pacientes (ex. "Anxo e Antía quérense").
Verbo pronominal: Só admiten a construción reflexiva (ex. "Os adolescentes quéixanse").
Pasiva reflexa: Verbo en 3ª persoa para indicar indeterminación do axente (ex. "Plántanse patacas").
Activa impersoal: Verbo en 3ª persoa do singular (ex. "Falouse de ti").

Como conxunción

Completivo: Ex. "Quero saber se rematastes".
Comparativo: Ex. "Chegou tan canso como se viñese andando".
Condicional: Ex. "Irei á praia se me dá tempo".

Diferenza entre "se non" e "senón"

Se non: Conxunción condicional + negación (ex. "Se non chove, iremos á praia").
Senón: Conxunción adversativa para rectificación ou nexo comparativo (ex. "Non me gusta a praia, senón a montaña").

O infinitivo conxugado

Úsase cando o infinitivo ten suxeito propio ou para indicar quen realiza a acción.

Formación

Base do infinitivo + terminacións: -ar, -ares, -ar, -armos, -ardes, -aren.

Casos de uso

Suxeito diferente ao do verbo principal.
Despois de preposicións ou locucións (para, por, antes de, ao...).
Para evitar ambigüidade.

Medios de comunicación e normalización

Os medios e redes sociais son esenciais para a normalización lingüística. Permiten combater prexuízos e a diglosia, aínda que tamén poden difundir ideoloxías negativas. É fundamental promover o plurilingüismo activo e o prestixio do galego nestes espazos.

Narrativa galega contemporánea

A narrativa desde 1975 caracterízase pola diversidade temática e formal, abarcando correntes como a experimental, realista ou histórica.

Autores destacados

Carlos Casares: Narración clara, carácter autobiográfico e histórico, atención á construción de personaxes.
Xosé Luís Méndez Ferrín: Estilo complexo, uso de elementos fantásticos, míticos e oníricos.

Preguntas frecuentes

Cal é a diferenza entre "se non" e "senón"?

"Se non" é unha conxunción condicional con negación ("Se non chove, iremos á praia"). "Senón" é unha conxunción adversativa que serve para rectificar ou establecer un nexo comparativo ("Non me gusta a praia, senón a montaña").

Cando se usa o infinitivo conxugado?

Úsase cando o infinitivo ten suxeito diferente ao do verbo principal, despois de preposicións ou locucións como "para" ou "antes de", e para evitar ambigüidade.

Que características ten o texto argumentativo?

Ten carácter subxectivo, usa a primeira persoa, linguaxe valorativa e argumentos de causa-efecto, con conectores explicativos como "é dicir" ou "así que".