Golgi aparatua, erretikulu endoplasmatiko zimurtsua eta zentrioloa

Golgi aparatua

Nukleoaren inguruan aurkitzen den sare itxurako organulu bat. Zisterna lautuek eta besikulek osatzen dute. Zisterna horiek zakuak bezala dira eta 4-8 tarteko multzoetan aurkitzen dira. Multzo horiek diktiosoma deritze, eta zelula batetik besterako diktiosoma kopurua oso aldakorra izaten da, batez ere, oso garrantzitsuak dira zelula jariatzaileetan. Diktiosomen zisternen inguruan 60-80nm dituzten besikulak daude.

Apartu honen funtzioa oso loturik dago erretikulu endoplasmatiko zimurtsu, lisosoma eta mintz plasmatikoekin. Golgi aparatura, besikulak heltzen dira erretikulu endoplasmatikoan ekoiztutako materialarekin. Trans aldetik sartu (barnealde ahurra) eta ondoren, cis aldetik (kanpoalde ganbila) sortzen dira substantziaz beteriko besikulak (golgi aparatuaren bidez eraldatuak). Besikula fluxu horiei esker, jariatze besikulak edo beste organulu batzuk (Lisosomak…) eratzen dira. Hori dela eta, hurrengoak dira bere funtzio nagusiak:

• Proteinen eta glikoproteinen gariaketan. Pankreasean, adibidez, Proteinak erretikulu endoplasmatiko zimurtsuan sintetisatu eta golgo aparatura eramaten dira, besikula garraiatzaileen bidez. Bertako zisternetan, jariaketa besikulak sortu eta kanporatu egiten dira zelulatik.

• Lisosomak eratzea.

• Substantzien jariaketa, esaterako, pareta zelularra sortzeko.

• Mintz berriak eratzeko besikula egituratzailea.

Mitokondrioa

Erretikulu endoplasmatiko zimurtsua

Erretikulu endoplasmatikoa zelula eukarioto guztietan aurki daiteke eta horiek aktibitatea zelula mota batetik bestera aldatu egiten da, horien erretikuluaren garapenaren arabera. Bi mota erretikulu egon daitezke, zimurra eta leuna.

Erretikulu endoplasmatiko zimurtsua mintz batez eta barrunbe batez osatuta dago. Barrualdean, zisternak eta tubulu lautuak aurkitu daitezke, elkarri loturik, eta horiek itsatita dauzkate erribosomak (RNAe), horregatik daukate itxura zimurtsua. Kanpoaldean, ikus daiteke, nukleo mintzaren jarraipena dela.

Organulu honen funtzio garrantzitsuena, erretikulu endoplasatikoko erribosometan sintetisatzen diren proteinak gordetzea eta garraiatzea da (Jariaketa proteinak, lisosomen berezko proteinak, mintzaren proteina integralak…). Gainera, glikosislazioaz ere arduratzen da (oligosakarido eta proteina bat elkartzeaz). Erretikuluan sartu behar den lehen aminoazdioa seinale sekunetzia baten bidez identifikatzen da eta erribosomek sintetisatutako proteina erretikulutik igarotzen da. Ondoren, proteinak mintza zaharkatzen du eta gainerako proteinarekin batera, mintz leuneko besikula txikietan igarotzen da erretikulu guztitik. Organulu honetatik irtetean, golgi aparatura zuzentzen da, bertatik beste organulu batrera joan daiteke edo kanporatu.

Zentrioloa

Zitoeskeletua zitoplasman aurkitzen den tutu eta hari formako sari luze bat da, konplexu eta aldakorra. Hiru osagaik hartzen dut parte: Mikrotubuluak, bitarteko harizpiak eta aktina harizpiak.

Mikrotubuluak, zilindro forma duten tutuak dira, 25nm-ko diametrokoak gutxi gora behera. Horiek, tubulina izeneko proteina batek osatzen dituzte, eta, etengabe handitzeko edo txikitzeko ahalmena dauka. Mikrotubuluek egitura desberginak osatzen dituzte, horietako bat, zentrioloa.

Zentrioloak aniamia zelula gehienetan eta landare gutxi batzutan egon daitezke. Organulu horiek, binaka aurkitzen dira, eta, bakoitzak zilindro itxura du (200nm diametroa, 400nm luzera). Zentriolo hauek, mikrotubuluz osatuta daude, 9 hirukotez, zehazki. Zentrioloak autougaldu egin daitezke eta ugalketa zelularraren hasieran gertatzen da. Izan ere, organulu hauek parte hartzen dute prozesu mitotikoan kromosomaren banaketarekin. Bi zentriolo horiek elkartu egiten dira eta biek batera, zentrosoma osatzen dute.