Meiosia: zatiketa sexualaren prozesua eta fase nagusiak

Meiosia: Zatiketa Sexualaren Prozesua

Meiosia ugalketa sexualarekin lotutako zatiketa zelular mota bat da. Gametoak eratzen dira nukleoaren zatiketa berezi honen ondorioz.

Meiosiaren Esanahi Biologikoa

• Material genetikoa erdira murrizten du. Murriztapen hori kuantitatiboa baino ez da (gametoak haploideak dira eta jatorrizko zelularen DNAaren erdia dute); baina, kualitatiboki, gameto batek informazio genetiko osoa dauka. Ernalketaren ostean, berriro ezartzen da espeziearen eraketa kromosomikoa (diploidea). Meiosirik ez balego, ernalketa bakoitzaren ostean kromosoma kopurua bikoiztu egingo litzateke.
• Handitu egiten du populazioaren aldagarritasun genikoa. Hori guraso bakoitzarengandik jasotako informazio genetikoa birkonbinatzearen eraginezkoa da; prozesu horren ondorioz, indibiduo bakoitzak informazio genetiko berezia eta errepikatu ezina dauka. Hautapen naturalak eta artifizialak (hobekuntza genetikoa) aldagarritasun genetiko horretan jarduten dute.

Meiosiaren faseak:

Meiosia elkarren antzeko bi zatiketatan oinarrituriko prozesua da.

• Interfase Aurremeiotikoa. Interfase aurremeiotikoa S fase aurremitotikoarekin antz handia duen S fase bat da. Bertan, mitosiaren kasuan bezala, bi kromatidez osaturiko kromosomak sortzen dira. Bereizgarritasun nagusitzat, esan daiteke prozesu hau meiosian mitosian baino luzeagoa dela.

• Lehenengo Banaketa Meiotikoa (Meiosi I). Luzeena eta konplexuena da. Bertan, kromosoma-bikote homologoa banandu egiten da, eta funtsezko hiru prozesu gertatzen dira:
  • Kromosoma homologoak parekatzea.
  • Birkonbinazio genetikoa gauzatu.
  • Kromosoma homologoak banantzea.

Mitosiaren antzeko faseak ditu: I. Profasea, I. Metafasea, I. Anafasea eta I. Telofasea. I. Profasea konplexuena eta luzeena da. Hori, aldi berean, bost azpietapatan banatzen da: leptotenoa, zigotenoa, pakitenoa, diplotenoa eta diazinesia.

• Bigarren Banaketa Meiotikoa (Meiosi II). Kromatidak banandu egiten dira, mitosian bezala. Meiosiaren zatiketa hori mitosi baten antzekoa da, eta etapa berberak ditu: II. Profasea, II. Metafasea, II. Anafasea eta II. Telofasea.

Azkenean, jatorrizko zelula diploide batetik (2n kromosoma) lau zelula haploide lortzen dira (kromatida bakar bateko n kromosomaz osatuak).

Meiosiaren Fasetako Xehetasunak

Profase I

• Interfasea amaitzean, kromatina harizpi luze moduan agertzen dira mintzetik gertu.
• Kromosomak kondentsatu eta bakoitza bere homologoarekin parekatzen da (sinapsia).
• Kromosoma homologoak tetrada (egitura bibalenteak) itxura hartzen dute egitura proteiko batzuei esker.
• Kiasma izeneko lotune batzuetan binaka lotu eta kromatida homologoek beraien zatiak trukatzen dituzte (hautsi eta berriro gurutzatuta lotu). Elkargurutzamendua edo “crossing over” (gene trukea) esaten zaio prozesu honi.
• Tetradak bereizten edo banatzen hasten dira kiasma puntuetan ezik.
• Kromosomak motxagoak egiten dira eta mintza desagertzen da.
• Nukleoloa desegin eta ardatz mitotikoa (akromatikoa) eratzen da.
• Kromosoma homologoak mikrotubuluekin elkartzen dira.

Metafase I

• Ardatz akromatikoa guztiz hedatu da eta kromosoma homologoak dira, lerrokatuta, erdian, ekuatore-plaka edo planoan kokatzen direnak (tetradak). Planoan kiasmak kokatzen dira, ez zentromeroak.
• Kromosoma homologoak ausaz kokatzen dira ekuatore planoaren azpitik edo gainetik.

Anafase I

• Zentromeroak ez dira zatitzen.
• Kromosoma bakoitza bere homologoagandik bereizten da eta zelularen polo banatara desplazatzen da bakoitza, baina osorik (bi kromatida ditu). Ardatza osatzen duten zuntzak laburtzen dira horretarako.

Telofase I

• Polo bakoitzaren inguruan mintz nuklearra sortzen da eta ondoren zitozinesia gertatuko da.
• Sortzen diren zelulak haploideak dira, kromosoma homologo bakarra dutelako, baina bi kromatida dauzka bakoitzak.
• Berehala, DNAk kromatina egitura hartu eta S fasera sartu aurretik, bikoiztu gabe, zelulak bere bigarren zatiketa martxan jarriko du; Meiosi II.

Meiosi II

Anafase II

• Zentromeroak apurtzen dira eta orduan, kromatida ahizpak bereizten dira.

Mitosiaren eta Meiosiaren Konparaketa