Giza Harreman Funtzioa: Zentzumenak eta Koordinazioa

Bizidunen eta ingurunearen arteko interakzioaz arduratzen den funtzioa da harreman-funtzioa. Prozesu honetan, estimuluak hauteman, informazioa prozesatu eta erantzun egokiak ematen dira.

Harreman Funtzioaren Prozesua

1. Zentzumen-hartzaileak: Estimuluak hautematen dituzte eta nerbio-zentroetara garraiatzen dituzte.
2. Nerbio-zentroak: Jasotako informazioa aztertzen dute, erantzun bat prestatzen dute eta efektoreetaraino bidaltzen dute.

Erantzun Motak

Bi erantzun mota nagusi daude:

• Erantzun motorra: Mugimendua sorrarazten du.
• Jariatze-erantzuna: Hormona bat jariatzen du.

Koordinazio-sistemak

Harreman-funtzioa bi sistema nagusiren bidez koordinatzen da:

1. Nerbio-sistema

   Informazioa hartu eta transmititzen du, eta nerbio-zentroek prozesatzen dute. Nerbio-ehunez osatuta dago.

2. Sistema Endokrinoa

   Guruinek osatzen dute, eta hormona izeneko substantzia kimikoak jariatzen dituzte. Hormonek gorputzaren funtzio asko erregulatzen dituzte.

Zentzumen-errezeptoreak

Zentzumen-errezeptoreak kanpo-inguruneko eta barne-inguruneko informazioa hartzen espezializatutako nerbio-egiturak dira. Estimulu bat hautematen dutenean, bulkada elektriko bihurtzen dute, nerbio-sistemara bidaltzeko.

Zentzumen-errezeptore motak

1. Barne-errezeptoreak

   Organismoaren barruan daude, eta barne-egoerari buruzko informazioa ematen digute (adibidez, gorputz-tenperatura, odol-presioa).

2. Kanpo-errezeptoreak

   Gorputzaren kanpoaldean daude, eta kanpoko estimuluak hautematen dituzte (adibidez, argia, soinua, ukimena).

3. Kimiorrezeptoreak

   Substantzia kimikoak hautematen dituzte, likidoetan disolbatuta edo airearekin nahastuta daudenak (adibidez, usaimena eta dastamena).

4. Mekanorrezeptoreak

   Estimulu fisikoak hautematen dituzte, hala nola presioa, soinu-uhinak eta grabitatea (adibidez, ukimena eta entzumena).

5. Fotorrezeptoreak

   Argia hautematen dute, eta koloreak bereizteko aukera ematen digute (ikusmena).

6. Termorrezeptoreak

   Tenperatura-aldaketak hautematen dituzte (hotza eta beroa).

7. Nozizeptoreak

   Presio altuak eta kalte egin diezaguketen beste estimulu batzuk hautematen dituzte (mina).

Zentzumen-organoak

Giza zentzumen-organo nagusiak ikusmena, entzumena, ukimena, usaimena eta dastamena dira.

Ikusmena: Begiak

Begi-globoa esfera bat da, eta hiru geruza nagusi ditu: esklerotika (kanpoko geruza babeslea), koroidea (odol-hodi asko dituena) eta erretina (argia hautematen duten fotorrezeptoreak dituena).

Begiaren osagarriak:

• Bekainak: Begiak babesten dituzte izerditik eta hautsetik.
• Betazalak: Begiak estali eta babesten dituzten larruazal-tolesturak dira, eta malkoak hedatzen laguntzen dute.
• Malko-guruinak: Malkoak jariatzen dituzte, begiak garbitu eta heze mantentzeko.
• Malko-zakua: Malkoak bildu eta sudur-barrunbera isurtzen ditu.

Ukimena: Larruazala

Larruazalak bi geruza nagusi ditu: epidermisa (kanpoko geruza) eta dermisa (barneko geruza). Ukimen-sentsazioak larruazalean sakabanatuta dauden ukimen-korpuskuluen bidez hautematen dira.

Ukimen-korpuskuluak

Ehun konjuntiboz babestuta daude eta estimulu espezifikoak hautematen dituzte:

• Ruffiniren korpuskuluak: Beroa hautematen dute.
• Meissnerren korpuskuluak: Ukimen arina hautematen dute.
• Krauseren korpuskuluak: Hotza hautematen dute.
• Vater-Paciniren korpuskuluak: Presio-aldaketak eta bibrazioak hautematen dituzte.

Usaimena: Sudurra

Airean garraiatzen diren substantzia kimikoei usain deritze. Sudurrak bi pituitario mota ditu usaimenean parte hartzen dutenak:

• Pituitario gorria: Odol-hodi asko dituen mukosa bat da, eta airea berotzen du sudurretik igarotzean.
• Pituitario horia: Sudur-hobien goiko aldean dago, eta kimiorrezeptoreak ditu. Hauek usaimen-erraboilean bat egiten dute, usaimen-nerbioarekin lotuta.

Dastamena: Mihia

Mihiaren bidez lau zapore nagusi bereizten ditugu: gozoa, gazia, garratza eta mingotsa. Zaporeak dastamen-papiletan dauden dastamen-gemmen bidez hautematen dira.

Entzumena eta Oreka: Belarria

Belarriak hiru atal nagusi ditu: kanpo-belarria, erdiko-belarria eta barne-belarria.

Belarriaren funtzionamendua

• Entzumena: Belarri-pabiloiak soinuak jaso, kanpo-entzunbidean barrena tinpanora transmititzen ditu. Tinpanoko bibrazioak mailu, ingude eta estribura pasatzen dira, eta hauek barraskilora bidaltzen dituzte. Barraskiloan zelula ziliatuak eta endolinfa daude, soinu-uhinak bulkada elektriko bihurtzen dituztenak, entzumen-nerbioaren bidez garunera bidaltzeko.
• Oreka: Barne-belarrian dauden kanal erdi-zirkularrak hiru hodi dira, eta haien barruan ere zelula ziliatuak eta endolinfa daude. Hauek gorputzaren posizio-aldaketak hautematen dituzte, oreka mantentzen lagunduz.