Noiz argitaratu zen Fronte Popularraren programa?

Testua 1936ko urtarrilaren 16an argitaratu zen "El Socialista" egunkarian, 1936ko otsaileko hauteskundeak aurrez.

Zein alderdi eta sindikatu osatzen zuten Fronte Popularra?

Izquierda Republicana, Unión Republicana (Azañarena), PSOE, UGT, Juventudes Socialistas, PCE, POUM, Partido Sindicalista eta ERC osatzen zuten koalizioa.

Zer eskatzen zuen programak amnistiari buruz?

1933ko azarotik aurrera egindako delitu politikoentzako amnistia orokorra eskatzen zuen.

Fronte Popularraren Programa (1936): Analisia eta Testuingurua

Resumen

Dokumentu honek 1936ko urtarrilaren 16an "El Socialista" egunkarian argitaratutako Fronte Popularraren hauteskunde-programa aztertzen du. Koalizioa osatzen zuten alderdi eta sindikatuak, programaren ardatz nagusiak (amnistia, 1931ko Konstituzioaren defentsa, nazionalizazioa eta langileen kontrola) eta alderdien arteko desadostasunak aurkezten ditu. Halaber, Biurteko Beltzaren eta Gerra Zibilaren aurreko testuingurua azaltzen du.

Puntos clave

Testua 1936ko urtarrilaren 16an "El Socialista" egunkarian argitaratu zen, 1936ko otsaileko hauteskundeetarako programa gisa.
Fronte Popularrak amnistia politikoa eskatzen zuen, 1933ko azarotik aurrera egindako delitu politikoentzat.
Programak 1931ko Konstituzioaren defentsa eta haren ezaugarri aurrerakoi, laiko eta langileen aldekoen berreskuratzea proposatzen zuen.
Sozialistek lurren nazionalizazioa eta nekazarien artean banatzea nahi zuten, errepublikanoek ez zutena onartzen.
Errepublikanoek ez zuten bankaren nazionalizazioa onartzen, baina finantza-sistemaren hobekuntza beharrezkoa zela uste zuten.
Hauteskundeak irabazi ondoren, Manuel Azaña Errepublikako presidente izendatu zuten eta 1936ko uztailean matxinada militarra hasi zen.

Ponte a prueba

Fronte Popularraren Programaren Sailkapena

Aztertzen ari garen testua 1936ko urtarrilaren 16an "El Socialista" egunkariak argitaratutakoa da. Egunkari hau, 1882an sortua, erakunde sozialistaren bozeramailea zen. Testua II. Errepublikako Biurteko Beltzaren azken uneetan kokatzen da, Gorteak osatzeko hauteskunde-deialdia egin zenean.

Forma: Kazetaritza-testu narratiboa da.
Edukia: Izaera sozio-politiko eta ekonomikoa du, 1936ko otsaileko hauteskundeetarako programa politikoa aurkeztea baitu helburu.
Jatorria: Lehen mailako iturri historikoa da, izaera publikokoa, herritarrei zuzenduta baitago, batez ere PSOE eta UGTko jarraitzaileei.

Egileak Fronte Popularra osatzen zuten alderdi eta sindikatu hauek izan ziren:

Izquierda Republicana
Unión Republicana (Azañarena)
PSOE (Alderdi Sozialista)
UGT (Langileen Batasun Orokorra)
Juventudes Socialistas
PCE (Alderdi Komunista)
POUM (Langileen Batasunaren Alderdi Marxista)
Partido Sindicalista
ERC (Kataluniako Ezker Errepublikanoa)

Programaren Analisia

Testuaren ideia nagusia koalizioaren konpromiso politikoak aurkeztea da, 1936ko otsaileko hauteskundeak zirela eta. Programaren puntu nagusiak honako hauek ziren:

Koalizioaren konpromisoak: Fronte Popularra izeneko koalizio ezkertiarrean elkarturiko alderdiek programa komun bat osatzeko adostutako konpromiso nagusiak azaltzen dira.
Amnistia: 1933ko azarotik aurrera egindako delitu politikoentzako amnistia orokorra eskatzen zen. Urte horretan, sindikatu anarkistek antolatuta, lur-okupazioak hasi ziren, eta atxilotutako jornalariak kartzelan zeuden.
Konstituzioaren defentsa: 1931ko Konstituzioa defendatzen da. Horretarako, haren ezaugarri aurrerakoi, laiko eta langileen aldekoak berreskuratuko zituztela agintzen zuten.
Desadostasunak: Programak koalizioko kideen arteko desberdintasunak ere islatzen zituen. Alde batetik, sozialistek lurraren nazionalizazioa eta nekazariei banatzea proposatzen zuten; errepublikanoek, aldiz, ez zuten hori onartzen, nahiz eta nekazaritza-erreformaren beharra aitortu. Bestetik, errepublikanoek ez zuten bankaren nazionalizazioa onartzen, baina finantza-sistemak hobekuntzak behar zituela onartzen zuten.
Langileen kontrola: Errepublikanoek ez zuten onartzen alderdi sozialistek eskatutako langileen kontrola industrian, haien ustez Errepublika erregimen demokratikoa baitzen eta ez klase-estatu bat. Hala ere, langileen interesek lehentasuna zutela adierazten zuten.

Testuinguru Historikoa

Azañaren gobernuaren ondoren, Eskuindarren Biurtekoa (1933-1935) etorri zen. Garai horretako erreformen aurkako politikek eta 1934ko Urriko Iraultzaren ondorioek ezkerreko alderdiak koalizio bat eratzera bultzatu zituzten.

1935eko urrian, Azañak jendetza bildu zuen Comillasen, Fronte Popularraren oinarriak finkatuz. Bien bitartean, estraperloaren kasuak Lerrouxen dimisioa eragin zuen, bere alderdia boteretik aldenduz. Errepresio gogorrak oposizioko buruzagi asko espetxeratu edo erbesteratu bazituen ere, ezkerreko indarren batasuna sustatu zuen. Nazioartean, Stalinek faxismoaren gorakadari aurre egiteko Fronte Popularrak sortzeko estrategia bultzatu zuen.

Hauteskundeak eta ondorioak

Egoera politiko horretan, bi bloke nagusi eratu ziren: ezkerra (Fronte Popularra) eta eskuina (CEDA, monarkikoak eta tradizionalistak biltzen zituen Bloke Nazionala, nahiz eta hauteskundeetara banatuta aurkeztu). Fronte Popularraren programaren ardatzak 1934ko iraultzaileentzako amnistia eta Lehen Biurtekoaren erreformei berrekitea ziren.

Fronte Popularrak irabazi zituen hauteskundeak. Ezkerraren garaipenak militar monarkiko eta eskuindarren konspirazio-gogoa areagotu zuen. Gobernu berriak neurri hauek hartu zituen berehala:

Amnistia politikoa onartzea.
Generalitateko Gobernua berrezartzea.
Euskal Estatutuaren prozesua Gorteetara eramatea.
Kaleratutako langileak berriz onartzea.
Kolpismotik hurbil zeuden militarrak (Franco, Mola, Goded) lekuz aldatzea.
Prozesu erreformista berriz martxan jartzea.

Giro politikoa nabarmen gaiztotu zen: gatazkak areagotu ziren nekazaritza-eremuetan, eta elizen aurkako erasoak gertatu ziren. Gorteek Alcalá Zamora kargutik kendu eta Manuel Azaña izendatu zuten Errepublikako presidente. Casares Quiroga gobernuburu zela, tentsioak goia jo zuen Castillo tenientearen (ezkertiarra) eta Calvo Sotelo politikariaren (eskuindarra) hilketekin. Horrek estatu-kolpearen aldeko deialdiak areagotu zituen.

Azkenean, 1936ko uztailaren 17an, Marokoko tropak matxinatu ziren, eta 18an, Molak Iruñean. Gobernuaren erantzun eskasak hiru urte iraungo zuen Gerra Zibilari hasiera eman zion.

Ondorioa

Fronte Popularraren programa sozialdemokrata erreformista zen. Ezker Errepublikanoaren hasierako jarreretatik harago zihoan, baina ez zen programa iraultzaile bat. Funtsean, hauteskunde-koalizioa eratzeko gutxieneko printzipioak biltzen zituen hitzarmen bat zen, baina ez zuen gobernu-plan zehatzik.

Hauteskunde-legeak koalizioei mesede egiten zien, eta horri esker, 1936ko otsaileko hauteskundeetan Fronte Popularrak garaipena lortu zuen. Manuel Azaña Errepublikako presidente bihurtu zen, baina horrek gobernuaren eguneroko kudeaketatik aldendu zuen. Azkenik, koalizioaren barneko ikuspuntu ezberdintasunek (testuan islatzen direnak) gobernuaren agintea nabarmen oztopatu zuten, herrialdea Gerra Zibilera eramanez.