Franco diktadura (1939–1959): ideologia eta legeak

gaia. Franco jeneraliaren diktadura (1939–1959)

Erregimenaren zutabeak

Erregimenaren osagai ideologikoak

1. Nazional-katolizismoa: Francok muturreko nazional-katoliko pentsamoldea izan zuen; estatuak eta elizak lankidetzan jardun zuten.
2. Militarismoa: Francoren ustez, armada nazioaren oinarria zen; hortaz, militarrak nonahi zeuden eta kalea kontrolatzeko polizia armatuak eta Guardia Zibila erabili zituzten.
3. Ultranazionalismo zentralista: Frankismoak nazioen aniztasuna ezabatu eta batasun historikoaren kontzeptu falangista sartu zuen.
4. Korporatibismoa (faxista): Diktadura frankista kapitalista izan zen, jabetzaren printzipio liberalak onartuz. Alderdi bakarra ezarri zen eta erregimena definitzeko demokrazia organikoa izeneko kontzeptua asmatu zen.

Erregimenaren osagaiak

1. Falangea: José Antonio Primo de Rivera, Falangearen sortzailearen irudia eta erretorika erabili ziren gizarte-erreformaren programan. Falangek ordezkaririk izan zuten.
2. Eliza: Estatua eta Eliza ezin ziren banandu; elizak Francori hasieratik legitimitate morala eman zion.
3. Armada: Beti izan zuen eragina diktadorearen gainean; eginkizun zehatzak zituzten eta Francori aholkuak ematen zizkioten.
4. Oligarkia, nekazaritza eta burgesia txikia: Propaganda eta hezkuntza mekanismoak erabat kontrolpean zeuden garaiko azken urteen arte.

Estatuko lege nagusiak

Diktadoreak bere gobernu pertsonala instituzionalizatzeko eta atzerriko gertakariei erantzuteko legeak garatu zituen. Horrenbestez, lege konplexu eta epe luzekoak onartu zituen:

1. Lanaren Foroa (1938): Lan-munduko harremanak egituratzeko, derrigorrezko sindikatu bakarrak, sindikatu bertikalak, ezarri ziren.
2. Gorteak Eratzeko Legea (1942): Francok falangisten eragina baztertzea erabaki zuen; urte horretan Gorteen legea onartu zen. Haren bidez, Gorteak berriro ezarri ziren, baina erabakitzeko ahalmenik gabe, aholkularitza zereginak baino ez zituzten.
3. "Itxurazko" liberaleko legeak (1945–1947): Francok 1945ean "Espainiarren Forua" argitaratu zuen, gerra garaiko garaileen aurrean zilegitasuna lortzeko eta erregimena zuritzeko asmoz. Testuak sistema politiko autoritario eta konfessional bat proposatzen zuen. 1945ean Erreferendumaren Legea egin zen, eta haren helburua Espainian sufragio unibertsala zegoela ematea zen; 1947an Estatuko Burutzako Ondorengotzaren Legea onesteko erreferenduma egin zen.
4. Diktadura finkatzeko legeak (1958–1963): 1958an Francok Mugimendu Nazionaleko printzipioen legea aldarrikatu zuen, non Falangea Espainiako alderdi bakarra gisa agertzen zen. Lege hauek ez zuten pertsonen defentsa eta segurtasun juridikoa bermatzen. Azkenik, 1963tik aurrera bestelako iritzi politikoak zapaltzeko Ordena Publikoaren Auzitegia (OPA/TOP) jazarri zen.

Erregimenaren bilakaera. Gerraostea: 1940eko hamarkada

Zapalkuntza politikoa eta soziala

Milaka pertsonak jokabidea eta ideiak aldatu behar izan zituzten; beste batzuk exekutatuak izan ziren. Egoera ikusita, erbesteratu asko izan ziren eta geratu zirenek gizarte-bazterkeria jasan zuten. Lanpostuen depurazioa egin zen, eta horrek egoera ekonomiko larri bat sortu zuen. 1939an Erantzunkizun Politikoen Legea onartu zen eta familiako kideak sailkatuak izan ziren.

Kontrol soziala eta ideologikoa: zentsura, hezkuntza eta propaganda. Unibertsitateak, institutuak eta, batez ere, irakasleen kidegoa arazketa prozesuen biktima izan ziren eta intelektualen %90 inguru Espainiatik joan ziren.

Kanpo harremanak

1. Ardatz faxistarekiko loturak: Gerra Zibiletik irten ondoren, Espainiak faxistekin izan zituen loturak. Nazioen Elkartea utzi zen eta Alemaniaren eta Espainiaren arteko Adiskidetasun Ituna sinatu zen; ondorioz, Dibisio Urdina Errusiako frontean borrokatu zen.
2. Neutraltasuna: Francok aliatuekiko harremanak hobetu nahian, Gómez Jordana anglofiloari eman zion Atzerri Arazoekin lotutako kargua; Espainia neutrala zela aldarrikatu zen.
3. Nazioarteko isolamendua (1945–1950): Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren Espainia nazioarteko isolamenduan gelditu zen. Gerra amaitu baino lehen egon zen hurbiltze posiblearen itxaropenak —AEBetako erakunde militarren eta Francoren erregimenaren artekoak— ezin izan ziren mantendu. 1945eko uztailean Francok gobernu berri bat osatu bazuen ere, nazioarteko ordena berriak erregimena etsai ikusi zuen: Frantziak mugak itxi zituen eta NBEk kondena-adierazpenak egin zituen.