Fotosintesia eta Ekoizpena

Ekoizpen Primarioa eta Sekundarioa

• Fotoautotrofoek fotosintesi bidez hartutako substantzietatik:
  • Energia lortu.
  • Soberan dutena biomasa bihurtu.
• Ekoizpen Primarioa: Ez-organikotik organikoa sortzea (autotrofoak).
• Ekoizpen Sekundarioa edo Kontsumitzailea: Beste izaki bizidun batzuek lortutako organikotik substantzia propioak ekoiztea (heterotrofoak).

Eraginkortasun Energetikoa edo Ekologikoa

• Energiaren zati bat lan bihurtzen da eta bestea xahutu egiten da.
• Ekoizpen Guztia = Metabolismoa + Ekoizpen Garbia
  • Ekoizpen Gordina/Guztia: Fotosintesiaren kasuan, molekula organikoetan bildutako energia kantitate jakina.
  • Ekoizpen Garbia: Produkzio guztiari kostuak edo gastuak kentzean geratutakoa.

Kate, Sare eta Piramide Trofikoak

• Ekosistema batean izaki bizidunek duten elkarrekiko dependentzia nagusia elikadura da (harreman trofiko edo elikadura harremanak).
• Sare Trofikoa: Ekosistema batean bizi diren populazioak eta beraien arteko harremanak erregistratzean sortzen den sare trinkoa.
• Kate Trofikoak: C atomo batek (adibidez) ekoizle primarioetatik hasita hainbat kontsumitzaileen konposiziotik pasaz sortzen den segida irudikatzen duen eredua.
  • Maila Trofikoak: Organismoak esplotatzen duten maila trofiko gorenaren arabera kokatzen dira.
• Piramideak:
  • Biomasa Piramideak: Maila jakin batekoek behekotik jasotako materia eta energiaren zati txiki bat goikora pasatzen dela irudikatzen du.
    • Beraz, energia erabilgarria gutxituz joaten da mailatik mailara.
  • Energia Piramidea: Maila trofikoetako produkzioa irudikatu.
    • Beti produkzio gordinaren eta kontsumitutakoaren diferentzia handiagoa da beheko mailetan, beraz, ez daude alderantzizkoak.
    • Forma:
      • Pasatzen den kantitatearen arabera.
      • Hurrengo mailara pasatzeko energia, bihurtzeko eraginkortasunaren araberakoa.

Produkzio Gordina eta Garbia Ekosistemetan

• Ekoizpen Gordina = Arnasketa + Ekoizpen Garbia
  • Ekoizpen Gordina: Denbora bitarte jakin bateko ekoizpen primarioa.
  • Arnasketa: Autotrofoek energia lortzeko erabiltzen duten ekoizpen gordinaren zatia.
  • Ekoizpen Garbia: Kontsumitzaile primarioek aprobetxa dezaketen soberakina.

Materiaren Zirkulazioa

• Ziklo Biogeokimikoak: Naturan ezinbestekoak diren elementuak maila trofiko eta biotopoan (bizidunen egiturak sortu eta mantenduz eta hauen funtzionalitatea ziurtatuz) birziklatzean egiten duten desplazamenduen segida.
  • Biologiarekin eta geologiarekin lotura duten osagaiak izendatu.
  • Zikloa (1-2-3-4-1…).
• Autotrofoek materia minerala hartu eta organiko bihurtu.
• Kate trofikoekin beste organismo batzuetara pasa.
• Pasatzean zatika inorganiko bihurtzen joan.
• Mikroorganismo transformatzaileek hori hartu eta ekoizleek aprobetxatzeko bihurtu.

Ziklo Biogeokimikoak

Uraren Zikloa

• Ura hidrogenoz eta oxigenoz osatua da.
• Galera garbirik gabe ixten da uraren zikloa.
  • Magmaren aktibitatetik ere isurtzen da, galerak betetzen.

Karbonoaren Zikloa

• Landare berdeek hidrosfera eta atmosferako CO₂ hartu eta sintetizatu.
• Landare-materia organikoa 1. eta 2. mailako kontsumitzaileetatik eta deskonposatzaileetatik pasa:
  • Parte bat CO₂ bihurtu arnasketan.
  • Beste zati bat lurzoruan ikatz edo petrolio modura (Erretzean CO₂ bihurtu).
• CO₂ zati bat karearrietara pasatzen da.

Oxigenoaren Zikloa

• Oxigenoa biomolekuletan funtsezko elementua da eta bizidunen prozesu metaboliko askotan hartzen du parte.
  • Arnasketa: Atmosferatik eta hidrosferatik oxigenoa hartu eta CO₂ askatu.
  • Fotosintesia: CO₂ hartu eta oxigenoa askatu atmosfera eta hidrosferara.

Nitrogenoaren Zikloa

• Atmosferako N₂ → Amoniako (NH₃): Bakterio bidezko finkapena edo tximisten deskarga elektrikoen ondorioz.
• Amoniako → Nitrito (NO₂^-) → Nitrato (NO₃^-): Bakterio nitrifikatzaileak.
• Nitrato (uretan) → Landare (asimilazio edo xurgapenaren bidez) → Animaliak.
• Animali eta Landare → Amoniako: Deskonposatzaileek nitrogenoa degradatu eta amoniakoa sortu (amonifikazioa).
• Nitrato → Atmosferako N₂: Bakterio desnitrifikatzaileak.

Fosforoaren Zikloa

• Fosforoa naturan fosfato moduan agertzen da, harri fosfatatu edo guano gisa.
• Bizidunetan biomolekula askoren osagai nagusietakoa da (ADN, adibidez).
• Uretan disolbatua → Landareetara → Elikadura katera.
  • Hondakinak → Haitz fosfatatuak: hezurdurak lurreratuz.
  • Hondakinak → Uretara → Itsasoa →
  • Arrain → Hegazti → Guanoa → Lurzorua.
• Itsaspean sedimentatu (ezin da berrerabili prozesu geologiko handi batek azalera ateratzen ez badu).

Ekosistemen Aldaketa Naturalak

• Urteetan zehar ekosistema baten komunitatean eta baldintza fisikoetan aldaketak daude; hauek segidak eta fluktuazioetan taldeka daitezke.

Segidak

• Segidak: Komunitateetan gertatzen diren aldaketa mailakatuak dira eta nahiko egonkorra den komunitate-mota sortzen dute.
  • Garapen-aldiak mailakatuak eta gero eta konplexuagoak dira.
  • Etapa horien iraupena oso aldakorra da.
• Prozesuan zehar komunitateei biotopoaren baldintza berriek eragiten diete.
  • Baldintza horietara hobeto egokituak dauden espezie bat agertzean, bertako batzuk ordezkatuko ditu.
• Komunitateek bata bestearen atzetik izaten dute segida, biotopoan egonkor kontserbatzeko gai izan arte (Klimax).
  • Batzuk area geografiko batek beti klimax berdina emango duela diote.
  • Beste batzuk komunitate bakoitza errepika ezina dela.
• Motak
  • Lehen Mailako Segida: Aurretik bizitzarik izan ez duen area despopulatu batean hasten denari.
  • Bigarren Mailako Segida: Hondamen ekologiko baten eraginez hondatua geratu den biotopo batean hasten denari.
    • Lurzorua eta landaredia ez dira guztiz hondatuak izan.