Evolución Urbana en Galicia: Da Cidade Industrial á Periferia Actual

A Cidade Industrial e a súa Expansión (S. XIX-XX)

Entre mediados do século XIX e o primeiro terzo do XX, as cidades que implantaron industrias modernas atraeron unha numerosa poboación campesiña e estendéronse fóra das murallas preindustriais. A maioría das cidades que superan o casco antigo derrubaron as antigas murallas, e o seu lugar foi ocupado por paseos de rolda ou bulevares que diferencian o casco antigo das novas cidades.

O Ensanche Burgués

O ensanche burgués é un espazo que corresponde aos desexos crecentes da burguesía e plasma as súas ideas de orde, hixiene e beneficio económico. No momento da súa creación, o ensanche adoptou un plano regular en cuadrícula con rúas rectilíneas e máis anchas que as do casco antigo.

• Trama: De baixa densidade.
• Edificación: Incluía pazoletes burgueses e vilas axardinadas ou inmobles de mediana altura de estilo historicista.
• Uso do solo: Predominantemente residencial burgués.

Co paso do tempo, o ensanche experimentou modificacións e a trama densificouse ao edificarse. Na actualidade, algunhas zonas envellecidas de boa accesibilidade foron obxecto de obras modernas.

Os Barrios Marxinais e Obreiros

Os barrios marxinais, creados no século XIX, ofrecen un claro contraste co ensanche burgués. As instalacións industriais establecéronse na periferia urbana xunto ás principais vías de acceso.

Os traballadores que emigraban ás cidades industriais non podían instalarse no casco histórico porque as súas áreas máis valoradas eran caras e estaban habitadas pola burguesía. No momento da súa creación, adoptaron un plano desorganizado e a trama fíxose pechada e densa. Na edificación predominaron as vivendas de escasa dimensión e calidade.

• Uso do solo: Mesturaba residencias obreiras, industrias, talleres e almacéns.

Na actualidade, as antigas zonas industriais e barrios obreiros quedaron nunha posición máis céntrica no espazo urbano, o que revalorizou o solo que ocupan.

Os Barrios Xardín

Os barrios xardín creáronse a finais do XIX e no primeiro terzo do XX e son o resultado en España da difusión das ideas naturalistas que propugnan o achegamento á natureza. A cidade xardín, desenvolvida por un urbanista británico, deu lugar a barrios xardín de vivendas unifamiliares.

A Periferia e as Recentes Transformacións Urbanas

Os anos posteriores á Guerra Civil foron de depresión económica e de escasa actividade construtiva. Desde mediados da década dos 50 e sobre todo nos 60, as principais cidades españolas iniciaron un enorme crecemento. Na actualidade, as grandes cidades teñen un ritmo de crecemento menor, pero continúan estendéndose no espazo debido á difusión da súa poboación e da súa actividade económica.

Os barrios residenciais da periferia responden a diversas tipoloxías:

Barrios Marxinais de Infravivendas

As choupanas xorden sobre solo ilegal, rústico ou verde, e sen urbanización urbanística. As vivendas son autoconstruídas con materiais de refugallo e carecen dos servizos elementais como auga, luz ou saneamento. Estes barrios alcanzaron a súa máxima dimensión nos anos 50.

Vivendas de Protección Oficial (VPO)

Tiveron o seu maior desenvolvemento entre os anos 40 e 60. Neste período creáronse moitas vivendas. Na maioría dos casos, forman barrios de trama aberta con vivendas unifamiliares caracterizados pola monotonía e a baixa calidade construtiva. Na actualidade, lévanse a cabo operacións de restauración dos edificios e dotacións de equipamento.

Polígonos de Vivendas de Promoción Privada

Xurdiron a partir de 1960 e adoptaron a trama aberta en bloques ou torres con amplos espazos entre as vivendas para xardíns ou aparcamentos, cunha creación monótona.

Áreas de Vivenda Unifamiliar

Proliferan na periferia a partir dos 80 polo desexo da clase media do contacto coa natureza.

Áreas Industriais e de Equipamento

As áreas industriais inclúen polígonos industriais que nalgúns casos se rehabilitaron para acoller novas empresas, e tamén inclúen parques empresariais e tecnolóxicos.

As áreas de equipamento son froito da actual descentralización das actividades económicas cara á periferia urbana. As máis frecuentes son superficies comerciais ou centros escolares.